'Thiên cổ nhất đế' trong 'Lộc đỉnh ký' của Kim Dung là vị vua thế nào ngoài đời?

Nổi tiếng với bút pháp “thực thực, hư hư” - lồng ghép lịch sử đại chính thống vào thế giới võ hiệp, nhà văn Kim Dung dành nhiều tâm huyết nhất để khắc họa Hoàng đế Khang Hy trong truyện Lộc đỉnh ký.

Xuất hiện dưới danh xưng thân mật “Tiểu Huyền Tử”, hình tượng Khang Hy trong truyện giống chính sử đến 80% về tài trị quốc.

Khang Hy trong chính sử

Khang Hy Đế (tên thật là Ái Tân Giác La Huyền Diệp, 1654 - 1722) là vị hoàng đế thứ 4 của triều đại nhà Thanh và là người ngồi trên ngai vàng lâu nhất lịch sử Trung Quốc (61 năm).

Ông được giới sử học Trung Hoa đánh giá là một trong những vị vua vĩ đại nhất, được tôn vinh là “Thiên cổ nhất đế” nhờ tài năng kiệt xuất trên cả lĩnh vực chính trị, quân sự lẫn văn hóa.

Khang Hy lên ngôi từ năm 8 tuổi sau khi vua cha Thuận Trị băng hà. Do còn quá nhỏ, triều chính bị thao túng bởi bốn vị đại thần nhiếp chính, trong đó quyền thần Ngao Bái cậy công kiêu ngạo, lộng hành và độc đoán.

Năm 14 tuổi, Khang Hy bắt đầu tự mình chấp chính. Nhận thấy vây cánh của Ngao Bái quá lớn, ông không bộc lộ sự phản kháng mà âm thầm tuyển chọn một đội vệ binh gồm các thiếu niên quý tộc Mãn Châu, hàng ngày giả vờ cùng họ chơi trò đấu vật.

Năm 1669 (khi mới 15 tuổi), Khang Hy bất ngờ triệu Ngao Bái vào cung, hạ lệnh cho đội vệ binh thiếu niên lao vào khống chế và bắt sống kẻ gian thần ngay tại chỗ. Sự kiện này thể hiện bản lĩnh chính trị và sự quyết đoán phi thường của vị vua trẻ tuổi.

Khang Hy có tài thao lược quân sự xuất chúng, trực tiếp lãnh đạo đất vượt qua nhiều cuộc khủng hoảng lớn để định hình nên bản đồ Trung Hoa rộng lớn. Ông dốc toàn lực tiêu diệt thế lực cát cứ của 3 vị đại hàng tướng nhà Minh, đứng đầu là Ngô Tam Quế, chấm dứt nguy cơ chia cắt đất nước.

Vị vua này ba lần thân chinh sa mạc đánh bại sự trỗi dậy của bộ tộc Chuẩn Cát Nhĩ (Mông Cổ), đồng thời ký Hiệp ước Ni Bố Sở với Sa hoàng Nga nhằm bảo vệ vững chắc biên giới phía bắc.

Là hoàng đế người Mãn, Khang Hy hiểu rằng muốn cai trị một đất nước đa số là người Hán thì phải thu phục được lòng dân. Ông cực kỳ uyên bác, thông thạo Nho giáo, sùng bái khổng tử và đích thân thúc đẩy việc biên soạn bộ từ điển kinh điển Khang Hy tự điển.

Ông thực hiện chính sách giảm và miễn thuế ruộng đất trên quy mô lớn (hơn 545 lượt). Ông áp dụng tiêu chuẩn chọn quan lại “Đức là gốc, tài là thứ yếu” và trừng trị thẳng tay nạn tham nhũng. Những chính sách kinh tế - xã hội tiến bộ của ông đã đặt nền móng vững chắc cho thời kỳ Khang Càn thịnh thế kéo dài hơn 130 năm của nhà Thanh

Khang Hy trong tiểu thuyết võ hiệp Kim Dung

Trong tiểu thuyết Lộc đỉnh ký, Khang Hy (được Vi Tiểu Bảo gọi thân mật là Tiểu Huyền Tử) là nhân vật lịch sử được Kim Dung dành nhiều tâm huyết nhất để khắc họa.

Không chỉ là một phông nền hay vai phụ, ông đóng vai trò là tuyến nhân vật chính, có sức ảnh hưởng sâu sắc đến toàn bộ cốt truyện và là một nửa tạo nên cặp bài trùng độc nhất vô nhị với Vi Tiểu Bảo.

Tình bạn vua - tôi độc nhất vô nhị

Kim Dung không đưa Khang Hy lên ngai vàng ngay từ đầu, mà để ông xuất hiện là một thiếu niên hoàng tộc cô độc, thèm khát tình bạn bè ngang hàng. Giai đoạn đầu, Khang Hy (giả danh Tiểu Huyền Tử) kết bạn với Vi Tiểu Bảo (Tiểu Quế Tử) qua những trận đánh lộn, vật nhau của trẻ con. Đây là khoảng thời gian hiếm hoi ông được sống thật với bản ngã, không phải đề phòng ai.

Khi thân phận hoàng đế lộ diện, tình bạn này bị đặt vào thử thách của chính trị. Khang Hy vừa dùng tình cảm chân thành để đối đãi, vừa dùng mưu mẹo và sự ban ơn của một thiên tử để sai khiến Vi Tiểu Bảo làm những việc đại sự cho vương triều.

Chính trị gia kiệt xuất, lạnh lùng và lý trí

Kim Dung bám rất sát lịch sử để tái hiện lại một Khang Hy vĩ đại từ thuở thiếu niên cho đến lúc trưởng thành qua hàng loạt sự kiện lớn: Dù tuổi còn nhỏ, Khang Hy đã bí mật huấn luyện đội vệ binh thiếu niên, phối hợp với Vi Tiểu Bảo để bắt sống quyền thần Ngao Bái; tự tay dẹp loạn Tam Phiên (Ngô Tam Quế) và ký hiệp ước biên giới với Nga La Tư.

Mối quan hệ giữa Khang Hy và Vi Tiểu Bảo là tình bạn vua - tôi hiếm có trong lịch sử. Khang Hy vô cùng yêu quý, tin tưởng và dung túng cho nhiều thói hư tật xấu của Bảo. Thế nhưng, khi lợi ích tối cao của nhà Thanh bị đe dọa, Khang Hy sẵn sàng gạt bỏ tình riêng.

Phát hiện Vi Tiểu Bảo là thủ lĩnh của Thiên Địa Hội (tổ chức phản Thanh phục Minh), Khang Hy không hề nương tay. Ông lập tức dùng vương quyền ép người bạn thân vào thế tiến thoái lưỡng nan: Hoặc phải tự tay tiêu diệt các anh em giang hồ để lập công, hoặc bị triều đình tru di tam tộc.

Ông không ngần ngại bố trí đại bác, thuốc nổ bao vây vương phủ nhằm chôn sống toàn bộ ban bệ cốt cán của Thiên Địa Hội, bất chấp việc đó có thể làm tổn thương đến người bạn thân thiết nhất của mình.

Tuy nhiên, dưới ngòi bút của Kim Dung, lý trí của Khang Hy không phải là sự tàn bạo vô nghĩa, mà là sự tàn nhẫn có mục đích của một vị vua. Ông hiểu rằng một đất nước muốn hưng thịnh, chính trị phải ổn định, không thể để các thế lực cát cứ hay tàn dư triều đại cũ quấy phá.

Trong khi các nghĩa sĩ giang hồ bám lấy lý tưởng “phản Thanh phục Minh” một cách mù quáng, Khang Hy dùng lý trí để cai trị bằng cách giảm thuế cho dân, trị thủy sông Hoàng Hà, dung hợp văn hóa Hán - Mãn.

Sự lạnh lùng và lý trí đã giúp Khang Hy thắng trọn vẹn trong cuộc chiến vương quyền, có được cả giang sơn vĩ đại, nhưng cái giá phải trả là sự cô độc tuyệt đối trên đỉnh cao quyền lực khi người bạn chân thành duy nhất (Vi Tiểu Bảo).

Theo đánh giá, hình tượng Khang Hy lạnh lùng, lý trí trong truyện Lộc đỉnh ký giống chính sử khoảng 80%. Chính sự lý trí này đã giúp ông mở ra thời kỳ thịnh thế.

Kim Dung không bôi nhọ Khang Hy là “giặc Mãn Thanh” theo góc nhìn phiến diện của các nghĩa sĩ giang hồ thời bấy giờ. Ông xây dựng Khang Hy là người có lòng bao dung lớn với văn hóa Hán, luôn đau đáu việc giảm thuế cho dân, trị thủy sông Hoàng Hà để người Hán và người Mãn sống hòa hợp.

Cuối truyện, ngay cả những người đứng đầu Thiên Địa Hội cũng phải thừa nhận một sự thật cay đắng: Mặc dù Khang Hy là người Mãn, nhưng ông làm hoàng đế còn tốt gấp vạn lần các vị vua người Hán trước đó.

Cô độc trên đỉnh cao quyền lực

Trong chương cuối của tiểu thuyết Lộc đỉnh ký, Hoàng đế Khang Hy hoàn toàn biết rõ Vi Tiểu Bảo giả chết và đi quy ẩn, chứ không hề bị gã lừa gạt. Phản ứng của vị vua kiệt xuất này pha trộn giữa sự thông tuệ, thấu hiểu, một chút tức giận nhưng trên hết là lòng bao dung và sự cô độc.

Khi nhận được tin báo Vi Tiểu Bảo và cả gia quyến “bị Thiên Địa Hội bắt cóc rồi mất tích/giả chết”, Khang Hy là một chính trị gia lão luyện nên nhìn thấu ngay chân tướng. Ông biết thừa gã tiểu tử họ Vi đang dùng bài chuồn để thoát khỏi thế gọng kìm (một bên là nghĩa khí giang hồ, một bên là trung thành với triều đình).

Thay vì nổi lôi đình cho quân lính truy quét, Khang Hy chọn cách im lặng và chấp nhận màn kịch này. Ông ra lệnh cho quan lại đóng hồ sơ vụ án, không tiếp tục điều tra sâu để giữ thể diện cho triều đình và cũng là mở cho người bạn một con đường sống tự do.

Sự thấu suốt của Khang Hy thể hiện rõ nhất trong bức mật chỉ/di chiếu mà ông gửi đến chùa Thanh Lương trên núi Ngũ Đài Sơn (nơi ông nội của Khang Hy quy y). Trong đó, Khang Hy viết những lời lẽ vừa răn đe, vừa tràn đầy tình cảm gửi đích danh cho Vi Tiểu Bảo (dù trên danh nghĩa Bảo đã chết).

Một mặt, Khang Hy răn đe kiểu bề trên. Ông cảnh cáo gã không được bắt chước làm loạn hay ngứa tay ngứa chân tham gia phản Thanh nữa. Nếu gã dám xuất đầu lộ diện làm phản, nhà vua sẽ lập tức cho đại quân tiêu diệt tận gốc.

Mặt khác, ông ngầm dung túng cho Vi Tiểu Bảo. Khang Hy viết đại ý: “Trẫm biết ngươi lười biếng, chỉ thích cờ bạc, gái đẹp, không chịu nổi sự gò bó của triều đình nên mới trốn đi. Thôi thì trẫm thành toàn cho ngươi”.

Về mặt lý trí, Khang Hy rất tiếc nuối khi mất đi Vi Tiểu Bảo. Dù Bảo không biết chữ, không có tài kinh bang tế thế, nhưng lại có cái tài lưu manh mà không một đại thần chính trực nào có được. Những việc khó khăn, lắt léo, cần dùng mưu hèn kế bẩn mà triều đình không tiện ra mặt (như bắt Ngao Bái, dẹp Thần Long Giáo, ký hiệp ước với Nga), Vi Tiểu Bảo đều hoàn thành xuất sắc. Mất Bảo, Khang Hy mất đi một cánh tay đắc lực chuyên giải quyết việc không thể công khai ngoài ánh sáng.

Phản ứng đau lòng nhất của Khang Hy nằm ở những dòng cuối truyện. Đứng trên đỉnh cao quyền lực, dẹp xong thù trong giặc ngoài, giang sơn thái bình, nhưng xung quanh Khang Hy chỉ còn những vị đại thần quỳ rạp, run rẩy nói lời tung hô vạn tuế đầy giả tạo.

Lúc này, nhà vua không khỏi nhớ về những ngày tháng ở Thượng thư phòng, khi hai đứa trẻ lao vào ôm nhau vật lộn, chửi thề vô tư không màng tôn ti quý tộc. Khang Hy lặng lẽ đứng nhìn xa xăm và gọi thầm: “Tiểu Quế Tử, Tiểu Quế Tử...”. Ông hiểu rằng, mình đã thắng trong cuộc chiến vương quyền, có được cả giang sơn vĩ đại, nhưng vĩnh viễn mất đi người bạn chân thành, người duy nhất dám nói thật và dám chơi đùa sòng phẳng với mình.