Nữ phó giáo sư Việt đưa AI vào nghiên cứu bệnh Alzheimer

Ngày 14/10, tại Đà Nẵng, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương, 37 tuổi, giành giải Nhất hạng mục Nhà khoa học giữa sự nghiệp (Mid-Career) tại Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho nữ giới năm 2026. Chị là nhà khoa học nữ Việt Nam thứ hai nhận giải thưởng này, sau PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp năm 2017.

Hiện là Trưởng Bộ môn Kỹ thuật mô và Y học tái tạo, Khoa Kỹ thuật Y sinh, Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TP.HCM, chị Hương dành nhiều năm nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong phát hiện và theo dõi các bệnh lý thần kinh, sức khỏe tâm thần.

Sinh năm 1989 trong gia đình có cha mẹ đều là giáo viên, chị sớm tiếp xúc với khoa học tự nhiên. Sau khi học chuyên Sinh tại Trường Phổ thông Năng khiếu, chị theo ngành Công nghệ sinh học tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, tốt nghiệp thủ khoa năm 2011.

Bước ngoặt đưa chị đến với khoa học thần kinh xuất phát từ trải nghiệm gia đình. Trong quá trình đưa người thân mắc trầm cảm đi khám, điều trị, chị nhận thấy những hạn chế về công cụ hỗ trợ chẩn đoán và chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam.

Chị Hương chia sẻ việc theo học về khoa học thần kinh để hiểu hơn về cách não bộ hoạt động, từ đó có thể nghiên cứu phương pháp chẩn đoán chữa trị hiệu quả hơn về tâm thần và thần kinh.

Sau thời gian làm việc tại đơn vị nghiên cứu lâm sàng của Đại học Oxford ở Việt Nam, chị nhận học bổng Quỹ Giáo dục Việt Nam để nghiên cứu tiến sĩ ngành Thần kinh học tại Đại học Stanford, Mỹ, với hướng nghiên cứu về tự kỷ.

Năm 2018, hoàn thành chương trình tiến sĩ, chị trở về Việt Nam giảng dạy và nghiên cứu tại Trường Đại học Quốc tế. Một năm sau, chị cùng các cộng sự thành lập Phòng thí nghiệm Sức khỏe não bộ (Brain Health Lab), tập trung vào những vấn đề như stress, trầm cảm và Alzheimer.

Nhóm chủ động kết nối các bệnh viện, bác sĩ lâm sàng để tìm hiểu nhu cầu thực tế, từ đó phát triển công cụ hỗ trợ chẩn đoán có chi phí thấp hơn và ít xâm lấn hơn.

Một trong những sản phẩm nổi bật là Brain Analytics, phần mềm sử dụng AI phân tích ảnh cộng hưởng từ (MRI) sọ não nhằm hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán Alzheimer. Khi huấn luyện và kiểm chứng trên bộ dữ liệu ADNI của Mỹ, phần mềm đạt độ chính xác khoảng 96%.

Sản phẩm đã được bác sĩ và sinh viên y khoa tại 8 bệnh viện trong nước trải nghiệm, với 80% người dùng đánh giá hài lòng về các tính năng.

Nhóm tiếp tục tối ưu mô hình bằng dữ liệu MRI não của người Việt để đánh giá khả năng ứng dụng thực tế. Mức chính xác 96% hiện là kết quả trên bộ dữ liệu nghiên cứu, chưa đồng nghĩa với hiệu quả chẩn đoán khi triển khai rộng rãi trong bệnh viện.

Bên cạnh đó, nhóm phát triển Brain Train, ứng dụng hỗ trợ người suy giảm nhận thức nhẹ luyện tập trí não, phối hợp với Bệnh viện Quân y 175.

Những hướng nghiên cứu khác gồm ứng dụng hỗ trợ người trầm cảm, rối loạn lo âu tự thực hành liệu pháp nhận thức - hành vi, phân tích hình ảnh não và giọng nói nhằm phát hiện sớm Alzheimer.

Các kết quả nghiên cứu mang lại cho chị nhiều ghi nhận. Năm 2023, chị nhận Giải thưởng Quả cầu Vàng, đồng thời được vinh danh Nhà giáo tiêu biểu toàn quốc, Công dân trẻ tiêu biểu TP.HCM và giải Women of the Future Southeast Asia.

Đến nay, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương đã có 44 bài báo khoa học, trong đó 19 bài đăng trên các tạp chí quốc tế, cùng một bằng giải pháp hữu ích được cấp.

Tuy nhiên, hành trình nghiên cứu không chỉ có giải thưởng. Chị Hương từng gặp khó khăn trong công bố khoa học, tìm kiếm tài trợ và cân bằng công việc với chăm sóc gia đình.

Có thời điểm muốn bỏ cuộc, sự ủng hộ của người thân chính là liều thuốc tinh thần giúp nữ nhà khoa học vững bước trên con đường nghiên cứu.

Với giải thưởng ASEAN - Hoa Kỳ năm 2026, chị Hương cho rằng kết quả không thuộc về một cá nhân hay công trình riêng lẻ mà là thành quả của nhóm nghiên cứu gồm các bác sĩ, kỹ sư, học viên và sinh viên.