ĐBQH đề nghị làm rõ cơ chế kiểm soát 3 lớp với xuất bản phẩm có nội dung đặc thù

Nội dung trên được đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn TP Hải Phòng) đưa ra khi góp ý vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, sáng 9/8 tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.

Tán thành việc tăng cường kiểm soát đối với những xuất bản phẩm có nội dung đặc thù, song bà Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng cơ chế kiểm soát 3 lớp cần được luật hóa rõ hơn để vừa chặt chẽ, vừa tránh tạo ra một khoảng thời gian pháp lý không xác định.

Theo dự thảo Luật, đối với tác phẩm, tài liệu thuộc danh mục do Chính phủ quy định, nhà xuất bản phải gửi đăng ký kế hoạch xuất bản kèm kết quả thẩm định bản thảo được cơ quan chủ quản phê duyệt. Sau khi nộp lưu chiểu, xuất bản phẩm thuộc nhóm này lại chỉ được phát hành sau khi có ý kiến của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đồng tình với việc những nội dung liên quan đến chủ quyền quốc gia, lịch sử dân tộc, lãnh tụ và các vấn đề đặc biệt nhạy cảm cần có cơ chế kiểm soát nghiêm ngặt hơn. Báo cáo tiếp thu cũng xác định đây là cơ chế 3 lớp nhằm bảo đảm an ninh văn hóa, tư tưởng.

Tuy nhiên, theo bà Nga, dự thảo Luật đang giao Chính phủ xác định danh mục và thời hạn cho ý kiến, trong khi Luật chưa xác định rõ những tiêu chí cơ bản để một đề tài bị đưa vào diện kiểm soát đặc biệt, cũng chưa quy định hậu quả pháp lý nếu cơ quan có trách nhiệm không có ý kiến đúng thời hạn.

“Đây là vấn đề cần cân nhắc vì một xuất bản phẩm đã hoàn thành đầy đủ quy trình nhưng không được phát hành nếu chưa có ý kiến của cơ quan Nhà nước. Như vậy, thời hạn và trách nhiệm trả lời không phải đơn thuần là thủ tục hành chính mà ảnh hưởng trực tiếp đến quyền chủ động của nhà xuất bản, quyền của tác giả và các quan hệ hợp đồng liên quan“, đại biểu nói.

Từ phân tích trên, đại biểu TP Hải Phòng đề nghị Luật nên quy định nguyên tắc và nhóm tiêu chí cơ bản để xác định xuất bản phẩm thuộc diện kiểm soát đặc biệt; đồng thời quy định thời hạn tối đa để cơ quan quản lý trả lời.

Trường hợp đặc biệt cần kéo dài thời gian xem xét, cơ quan quản lý phải thông báo bằng văn bản, nêu rõ lý do và chỉ được gia hạn trong một giới hạn nhất định.

Theo bà Nga, quy định như vậy sẽ vừa bảo đảm kiểm soát chặt chẽ những nội dung nhạy cảm, vừa xác định rõ trách nhiệm giải trình của cơ quan Nhà nước.

Cũng góp ý vào nội dung này, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn TP.HCM) cho rằng, không nhất thiết phải bỏ hoàn toàn cơ chế tiền kiểm đối với những vấn đề đặc biệt quan trọng như: chủ quyền quốc gia, bản đồ lãnh thổ, lịch sử dân tộc hay đường lối của Đảng.

Tuy nhiên, theo đại biểu, vấn đề cần làm rõ là ai xác định danh mục, tiêu chí nào được áp dụng, thời hạn xem xét bao lâu, cơ quan nào chịu trách nhiệm nếu không trả lời đúng hạn và nhà xuất bản có được phát hành khi hết thời hạn hay không.

Đặc biệt, ông Trung cho biết, các nội dung quyết định bản chất của cơ chế hạn chế này hiện vẫn được giao Chính phủ quy định. Vì vậy, dự thảo Luật cần quy định chặt chẽ hơn về nguyên tắc xác định nhóm đặc thù, thẩm quyền yêu cầu thẩm định, thời gian tối đa, trách nhiệm của cơ quan thẩm định, cơ chế xử lý khi hết thời hạn, quyền giải trình và quyền yêu cầu xem xét lại của nhà xuất bản.

Với đa số xuất bản phẩm, đại biểu kiến nghị cần chuyển thực chất sang cơ chế nhà xuất bản chịu trách nhiệm, dữ liệu minh bạch, lưu chiểu điện tử và hậu kiểm dựa trên rủi ro.

“Nếu gọi là hậu kiểm thì thực sự phải là hậu kiểm. Còn tiền kiểm đối với nhóm đặc biệt thì chính luật phải xác định thật hẹp, thật minh bạch, có thời hạn“, đại biểu Nguyễn Vũ Trung nhấn mạnh.