Củng cố tiềm lực khoa học công nghệ, tạo đà tăng trưởng mới

Bước tiến đáng ghi nhận

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã nêu rõ mục tiêu đến năm 2030, tiềm lực, trình độ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đạt mức tiên tiến ở nhiều lĩnh vực quan trọng, thuộc nhóm dẫn đầu trong các nước có thu nhập trung bình cao; trình độ, năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp đạt mức trên trung bình của thế giới; một số lĩnh vực khoa học, công nghệ đạt trình độ quốc tế.

Những mục tiêu này được đặt ra trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu cao hơn về tốc độ, chất lượng và tính bền vững của tăng trưởng.

Tại Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với khát vọng lớn hơn, mục tiêu cao hơn và yêu cầu phát triển nhanh hơn, bền vững hơn.

Mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới không chỉ là con số về tốc độ; đó trước tiên là yêu cầu đổi mới phương thức phát triển, nâng cao chất lượng và tạo ra những động lực tăng trưởng mới.

Những động lực truyền thống như vốn đầu tư, lao động, tài nguyên và mở rộng quy mô sản xuất vẫn rất quan trọng, nhưng không còn nhiều dư địa để đóng góp cho tăng trưởng cao trong dài hạn. Chúng ta cần tạo ra năng suất mới, công nghệ mới, sản phẩm mới, phương thức sản xuất và kinh doanh mới, doanh nghiệp mới, thị trường mới và những giá trị gia tăng mới.

“Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, góp phần đưa đất nước phát triển bứt phá trong kỷ nguyên mới”, Phó Thủ tướng nói.

Những năm gần đây, dù xuất phát điểm còn không ít khó khăn nhưng Việt Nam đã đạt được một số thành tựu ấn tượng về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, tạo nền tảng để tự tin bước vào kỷ nguyên công nghệ.

Đáng chú ý, theo Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2026, Việt Nam xếp thứ 43/139 nền kinh tế, tăng 1 bậc so với năm 2025, đạt mục tiêu Chính phủ đặt ra tại Nghị quyết số 02/NQ-CP ngày 8/1/2026.

Năm 2026, có 2 chỉ số Việt Nam tiếp tục đứng đầu thế giới là chỉ số tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao và chỉ số tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa sáng tạo.

Có 3 chỉ số thuộc nhóm 10 quốc gia dẫn đầu thế giới là tỷ trọng nhập khẩu công nghệ cao (xếp hạng 3); số lượng ứng dụng điện thoại thông minh được phát triển và sử dụng (xếp hạng 5); tốc độ tăng năng suất lao động (xếp hạng 6).

Bên cạnh đó, năng lực nghiên cứu cũng được thể hiện qua hoạt động công bố khoa học quốc tế. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, trong tháng 9/2026, đã ghi nhận 3.131 công bố quốc tế của Việt Nam trên cơ sở dữ liệu Scopus.

Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cũng đang từng bước được hình thành và phát triển, với trên 4.000 doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân khởi nghiệp; khoảng 208 quỹ đầu tư mạo hiểm và hơn 1.400 tổ chức hỗ trợ; 34,6% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo, có 20 sàn giao dịch khoa học và công nghệ đang hoạt động.

Đáng chú ý, khởi nghiệp sáng tạo đã có kết quả được ghi nhận với 3 kỳ lân giá trị hàng tỷ USD, đã xuất hiện doanh nghiệp khởi nghiệp chuyên sâu trong lĩnh vực khoa học.

Hoạt động đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp ngày càng đa dạng, không chỉ tập trung vào đổi mới công nghệ mà còn mở rộng sang đổi mới sản phẩm, dịch vụ, quy trình sản xuất, phương thức quản trị và mô hình kinh doanh.

Những con số trên cho thấy tiềm lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam đang từng bước được củng cố và mở rộng. Đây là nền tảng tạo cơ sở để Việt Nam nâng cao năng lực nội sinh và từng bước gia tăng khả năng làm chủ công nghệ.

Tăng tiềm lực cho khoa học công nghệ

Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030, nguồn nhân lực nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo đạt 12 người trên một vạn dân; có từ 40 - 50 tổ chức khoa học và công nghệ được xếp hạng khu vực và thế giới; số lượng công bố khoa học quốc tế tăng trung bình 10%/năm; số lượng đơn đăng ký sáng chế, văn bằng bảo hộ sáng chế tăng trung bình 16 - 18%/năm, tỉ lệ khai thác thương mại đạt 8 - 10%.

Cùng với đó, kinh phí chi cho nghiên cứu phát triển (R&D) đạt 2% GDP, trong đó kinh phí từ xã hội chiếm hơn 60%; bố trí ít nhất 3% tổng chi ngân sách hằng năm cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và tăng dần theo yêu cầu phát triển.

TS. Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội nhấn mạnh, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các quốc gia duy trì được tăng trưởng cao đều nhờ dựa trên nền tảng khoa học công nghệ vững chắc - Việt Nam không phải ngoại lệ.

Do đó, để nền kinh tế đạt tốc độ tăng trưởng hai con số một cách bền vững, chúng ta phải dồn tổng lực cho cuộc cách mạng công nghệ trong nước, biến khát vọng thành hành động cụ thể.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Ngọc Hân, Tổng Giám đốc Thủ Đô Multimedia nhận định, sau Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 193/2025/QH15 và thông qua Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo; Luật Công nghiệp Công nghệ số.

Chuỗi các văn bản pháp lý quan trọng này, cùng với bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, đang mở ra một “kỷ nguyên vàng” cho các doanh nghiệp công nghệ và đơn vị nghiên cứu khoa học tại Việt Nam. Đây không chỉ là những cơ hội đơn lẻ, mà là một hệ sinh thái chính sách đồng bộ, tạo ra một cú hích lớn.

Trước đây, chúng ta thường nói về việc chính sách đi sau thực tiễn. Nhưng lần này, với Nghị quyết 57-NQ/TW, Nghị quyết 193/2025/QH15 và 2 bộ luật quan trọng, chúng ta đã có một khung pháp lý tương đối toàn diện, mang tính dẫn dắt và kiến tạo phát triển.

Đặc biệt, là thiết lập khuôn khổ pháp lý cho cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), cho phép các mô hình kinh doanh, công nghệ mới được thí điểm trong một khuôn khổ pháp lý an toàn.

“Các văn bản luật mới đều nhấn mạnh đến việc huy động và ưu tiên nguồn lực đầu tư cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp công nghệ, đặc biệt là các dự án thuộc lĩnh vực ưu tiên như công nghệ số chiến lược, công nghiệp bán dẫn, sẽ được hưởng các chính sách ưu đãi vượt trội về thuế, tín dụng, và đất đai”, ông Nguyễn Ngọc Hân nói.