Công nghệ cao trong sản xuất: Từ tự động hóa đến thông minh hóa

Việc ứng dụng hệ sinh thái AI, IoT và Robot thay cho tự động hóa truyền thống tạo ra cuộc cách mạng về năng suất, chất lượng và vị thế của hàng hóa Make in Vietnam.

Bộ KH&CN thúc đẩy công nghệ cao đi vào sản xuất

Nghị quyết 57-NQ/TW xác định doanh nghiệp là trung tâm, là chủ thể trong quá trình đổi mới sáng tạo. Cụ thể hóa định hướng này, Bộ Khoa học và Công nghệ tập trung hoàn thiện thể chế, định hướng phát triển công nghệ chiến lược, đồng thời thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học để đưa kết quả khoa học vào sản xuất.

Tại Diễn đàn Công nghệ số Việt Nam - Hàn Quốc 2026 diễn ra ngày 1/10 ở Seoul (Hàn Quốc), Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân đề nghị doanh nghiệp hai nước đẩy mạnh kết nối hạ tầng số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, Physical AI và AI Factory để tối ưu hóa chuỗi sản xuất, thương mại và dịch vụ.

Ông cũng đề nghị các doanh nghiệp lớn phối hợp chặt chẽ với viện nghiên cứu, trường đại học của hai nước, xây dựng những nhóm nghiên cứu liên kết. Doanh nghiệp cần chủ động đặt hàng bài toán thực tế, góp phần đào tạo lực lượng kỹ sư AI và thiết kế vi mạch có tay nghề cao.

Theo Bộ trưởng, giá trị của AI phải được đo bằng hiệu quả thực tế như năng suất cao hơn, doanh nghiệp vững mạnh hơn, thay vì chỉ tính bằng số lượng dự án hay mô hình thí điểm.

Doanh nghiệp cần chủ động đặt hàng bài toán thực tế, qua đó góp phần đào tạo lực lượng kỹ sư AI, thiết kế vi mạch có tay nghề cao.

Sự kết nối giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học được đặt trong định hướng cùng nghiên cứu, phát triển sản phẩm và ứng dụng công nghệ vào sản xuất, kinh doanh.

Thứ trưởng Bộ KH&CN Hoàng Minh cũng nhiều lần nhấn mạnh về vai trò của AI, dữ liệu lớn, công nghệ bán dẫn cùng các công nghệ chiến lược đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, kinh doanh. Ông yêu cầu nâng cao năng lực tiếp nhận, làm chủ công nghệ và tăng cường liên kết giữa nghiên cứu khoa học với doanh nghiệp, sản xuất và thị trường. Đầu tư cho KH&CN cần hướng tới sản phẩm, giá trị gia tăng và đóng góp thực chất cho tăng trưởng kinh tế.

Theo Thứ trưởng, nhiệm vụ nghiên cứu phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, từ bài toán của doanh nghiệp; doanh nghiệp cần tham gia ngay từ khâu đặt hàng, xác định yêu cầu công nghệ đến phát triển sản phẩm.

Với vai trò đầu mối tham mưu chính sách và quản lý nhà nước về khoa học, công nghệ, Bộ KH&CN thúc đẩy phát triển công nghệ chiến lược, kết nối nguồn lực nghiên cứu và tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp nhận, làm chủ, thương mại hóa công nghệ. Đây là nền tảng để các nhà máy chuyển từ tự động hóa sang thông minh hóa, nâng cao năng suất, tỷ lệ nội địa hóa và giá trị sản phẩm, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Hiệu quả thực tế từ mô hình nhà máy thông minh

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), robot và các nền tảng phân tích dữ liệu đang thúc đẩy quá trình chuyển dịch từ tự động hóa sang thông minh hóa. Thay vì chỉ thực hiện thao tác theo chương trình định sẵn, máy móc và hệ thống sản xuất có thể thu thập dữ liệu, nhận diện vấn đề, hỗ trợ ra quyết định và điều chỉnh quy trình ngay lập tức.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Thực tế tại VNPT Technology cho thấy hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất. Phát huy tinh thần của Nghị quyết 57 và định hướng của Bộ KH&CN, doanh nghiệp này đã đầu tư hệ thống dây chuyền dán bề mặt (SMT) tiên tiến, đưa robot và AI vào một số công đoạn, nâng tổng công suất nhà máy lên 1 triệu thiết bị mỗi tháng.

Điểm đáng chú ý là việc ứng dụng AI trong kiểm soát chất lượng. Thay vì chỉ phụ thuộc vào thiết bị kiểm tra quang học truyền thống hoặc kiểm tra thủ công, đội ngũ nghiên cứu và phát triển (R&D) của doanh nghiệp đã tự phát triển ứng dụng AI xử lý hình ảnh để kiểm tra bo mạch trên dây chuyền MST.

Theo ông Nguyễn Việt Bằng, Phó Tổng Giám đốc VNPT Technology, sau khoảng nửa năm áp dụng, tỷ lệ sản phẩm thành công trên dây chuyền vượt 99%, năng suất hoạt động của nhà máy tăng hơn 4%. Dữ liệu sản xuất được cập nhật theo thời gian thực, giúp bộ phận quản lý theo dõi hoạt động, đồng thời cho phép đối tác nước ngoài giám sát tiến độ đơn hàng từ xa.

Mô hình này cho thấy thông minh hóa không đơn thuần là thay thế sức lao động bằng máy móc. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng kết nối thiết bị, khai thác dữ liệu và sử dụng AI để tối ưu toàn bộ quy trình sản xuất.

Không chỉ làm chủ dây chuyền sản xuất, các doanh nghiệp Việt cũng đang từng bước nắm giữ các công nghệ nền tảng tạo nên giá trị sản phẩm. Từ khâu thiết kế mẫu mã, khuôn vỏ, phần cứng, phần mềm, firmware đến sản xuất và đóng gói. Một số dòng sản phẩm công nghệ cao của Việt Nam hiện đã đạt tỷ lệ nội địa hóa 70-80%, thể hiện nỗ lực làm chủ thiết kế và công nghệ, giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.

Theo ông Nguyễn Việt Bằng, năm 2025, doanh nghiệp xuất khẩu các lô thiết bị trị giá 800 tỷ đồng sang thị trường Bắc Mỹ và châu Âu. VNPT Technology cũng đang nhận thiết kế sản phẩm theo đơn đặt hàng từ Hàn Quốc, đồng thời nghiên cứu, sản xuất thử nghiệm các thế hệ thiết bị mới như Wi-Fi 8 và thiết bị AI tại biên.

Những kết quả này cho thấy đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, làm chủ công nghệ lõi và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng cạnh tranh của sản phẩm. Khi doanh nghiệp nắm được các khâu thiết kế, phần cứng, phần mềm và quy trình sản xuất, giá trị tạo ra không chỉ nằm ở sản lượng mà còn ở hàm lượng công nghệ và sở hữu trí tuệ. Đây cũng chính là mục tiêu trọng tâm mà Nghị quyết 57 đặt ra, cũng đáp ứng với những định hướng mà Bộ KH&CN đã, đang triển khai tới từng bộ ngành, từng doanh nghiệp.