950 năm Quốc Tử Giám: Đưa di sản vào đời sống đương đại

Tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề 950 năm Quốc Tử Giám: Di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước ngày 12/11, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng nhấn mạnh, sự ra đời của Quốc Tử Giám năm 1076 dưới triều vua Lý Nhân Tông đánh dấu bước phát triển quan trọng trong lịch sử giáo dục và văn hóa dân tộc. Đây là thiết chế giáo dục cấp quốc gia, thể hiện tầm nhìn của nhà nước Đại Việt trong việc coi trọng đào tạo nhân tài, bồi dưỡng đội ngũ trí thức phục vụ đất nước.

Trải qua các thời kỳ lịch sử, Quốc Tử Giám trở thành biểu tượng tiêu biểu của truyền thống hiếu học, tinh thần tôn sư trọng đạo và tư tưởng trọng dụng hiền tài của dân tộc Việt Nam. Hệ thống 82 bia tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ tôn vinh những người đỗ đạt mà còn lưu giữ quan điểm của cha ông về học vấn, đạo đức và trách nhiệm của người có học đối với đất nước.

Theo ông Trần Đức Thắng, điều làm nên sức sống lâu bền của di sản Quốc Tử Giám chính là sự gắn bó giữa tri thức, đạo lý và trách nhiệm. Cha ông trân trọng người tài, đồng thời đề cao nhân cách và sự cống hiến của người có học.

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức phát triển của mỗi quốc gia, tri thức, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực sáng tạo ngày càng trở thành những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế đất nước.

Với vị thế là thủ đô, trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, đồng thời là nơi hội tụ những giá trị tiêu biểu của văn hiến Việt Nam, Hà Nội có trách nhiệm đặc biệt trong việc bảo tồn, phát huy di sản Quốc Tử Giám và tiếp nối truyền thống đạo học. Theo Bí thư Thành ủy Hà Nội, trách nhiệm này không chỉ dừng lại ở việc gìn giữ một di tích lịch sử mà cần được thể hiện trong tư duy phát triển, chính sách giáo dục, nghiên cứu khoa học, trọng dụng nhân tài và xây dựng môi trường văn hóa của Thủ đô.

Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng nhấn mạnh, đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, hướng tới các mục tiêu 100 năm, xây dựng Việt Nam hùng cường, văn minh, thịnh vượng. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, giáo dục phải kiến tạo, dẫn dắt sự phát triển của Thủ đô và quốc gia; văn hóa cần thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, động lực phát triển.

Ông nhấn mạnh tư tưởng “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh mà hưng thịnh”, đồng thời cho rằng những giá trị kết tinh trong Quốc Tử Giám về truyền thống đạo học và tinh thần trọng dụng hiền tài không chỉ cần được bảo tồn mà còn phải chuyển hóa thành động lực phát triển.

Trọng dụng nhân tài không chỉ dừng ở việc phát hiện người giỏi

Một trong những nội dung đáng chú ý tại hội thảo là phát biểu đề dẫn của Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Đoàn Minh Huấn về những bài học từ truyền thống đạo học và tư tưởng trọng dụng hiền tài.

Theo PGS.TS Đoàn Minh Huấn, việc thành lập Quốc Tử Giám cách đây 950 năm cho thấy triều đình nhà Lý đã sớm xác định đào tạo người tài, những người gánh vác việc nước là trách nhiệm lâu dài. Trải qua các triều đại, truyền thống ấy được lưu giữ qua nền giáo dục khoa cử và hệ thống văn bia tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Tuy nhiên, giá trị của Quốc Tử Giám không chỉ nằm ở truyền thống giáo dục, đào tạo nhân tài mà còn ở những bài học về phát hiện, trọng dụng và sử dụng người tài.

Từ di sản đạo học của cha ông, PGS.TS Đoàn Minh Huấn gợi mở ba vấn đề cần được tập trung trao đổi: Những giá trị của đạo học Quốc Tử Giám đối với giáo dục hôm nay; làm thế nào để người có tài được giao đúng việc, có điều kiện phát huy sở trường; và đưa di sản Quốc Tử Giám vào nhà trường bằng những hình thức phù hợp.

Việc thu hút nhân tài cần gắn với trọng dụng thực chất, trao quyền chủ động và tạo điều kiện để người tài phát huy năng lực, đóng góp cho đất nước. Theo ông, không chỉ cần tìm kiếm người giỏi mà còn phải xây dựng môi trường để họ có thể phát huy khả năng, được giao những công việc phù hợp với sở trường.

Một vấn đề khác được đặt ra là làm thế nào để di sản Quốc Tử Giám không chỉ hiện diện trong không gian di tích mà còn trở thành một phần của hoạt động giáo dục hiện nay. PGS.TS Đoàn Minh Huấn đề xuất đưa tư liệu về văn bia tiến sĩ, các nhân vật lịch sử và những giá trị của Quốc Tử Giám thành học liệu, giúp học sinh tiếp cận di sản một cách trực quan, sinh động, trong đó có việc ứng dụng các nền tảng số.

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cũng sẽ đưa những bài học về phát hiện, trọng dụng hiền tài vào công tác nghiên cứu và giảng dạy; trong đó chú trọng phân tích những quyết định sử dụng cán bộ từ chính kinh nghiệm thực tiễn của học viên, góp phần giúp mỗi cán bộ nhận diện sở trường của những người cùng làm việc, tạo cơ hội để họ phát huy tài năng, phụng sự đất nước và nhân dân.

Đưa di sản 950 năm vào đời sống đương đại

Tại hội thảo, nhiều ý kiến, tham luận của các nhà khoa học, chuyên gia, nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa và giáo dục tập trung làm rõ những giá trị tiêu biểu của di sản Quốc Tử Giám.

Các nội dung được thảo luận xoay quanh truyền thống hiếu học, khát vọng vươn lên bằng tri thức; đạo lý tôn sư trọng đạo, đề cao nhân cách và trách nhiệm trong sự nghiệp giáo dục; tư tưởng trọng dụng hiền tài, coi nhân tài là nguồn lực quan trọng đối với vận mệnh quốc gia.

Bên cạnh đó, các đại biểu cũng trao đổi về việc bảo tồn, phát huy giá trị Văn Miếu - Quốc Tử Giám gắn với giáo dục di sản, ứng dụng công nghệ, giao lưu học thuật và sáng tạo văn hóa

Những nội dung này được đặt trong mối liên hệ với các định hướng phát triển hiện nay của đất nước, trong đó có Nghị quyết số 57-NQ/TW về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Nghị quyết số 71-NQ/TW về giáo dục và đào tạo; Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam.

Phát biểu tổng kết hội thảo, Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong cho biết, thành phố sẽ tiếp thu các ý kiến, kiến nghị của các nhà khoa học, chọn lọc và cụ thể hóa vào công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản Văn Miếu - Quốc Tử Giám cũng như các giá trị văn hóa của Thủ đô.

Hà Nội sẽ tiếp tục nghiên cứu, mở rộng không gian kết nối di sản, hướng tới dấu mốc 1.000 năm Văn Miếu - Quốc Tử Giám vào năm 2076. Mục tiêu đặt ra là đưa di sản trở thành nguồn lực văn hóa, giáo dục và động lực góp phần phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới.