Ngày 21/2 hàng năm được UNESCO chọn là Ngày Quốc tế về tiếng mẹ đẻ. Đây dịp để mỗi người Việt Nam thêm tự hào về tiếng nói của mình, và có trách nhiệm hơn trong việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.
Tiếng Việt là ngôn ngữ độc đáo và tinh tế, không chỉ là phương tiện giao tiếp, mà tiếng Việt còn là biểu tượng của văn hóa, lịch sử và bản sắc dân tộc. Sự “giàu và đẹp” của tiếng Việt được thể hiện ở vốn từ vựng phong phú, cấu trúc ngữ pháp linh hoạt, hệ thống thanh điệu đặc sắc và khả năng biểu đạt tinh tế, giàu sắc thái.
Ngày 21/2 hàng năm là Ngày Quốc tế về tiếng mẹ đẻ.
Chia sẻ trên VOV2, GS Nguyễn Văn Khang cho biết bản sắc của tiếng Việt chính là những nét đặc trưng mà nếu mất đi thì tiếng Việt sẽ không còn là chính nó. Ông cho rằng giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt là khơi nguồn và phát huy tất cả những yếu tố làm nên cái giàu, cái đẹp ấy.
Một trong những đặc điểm nổi bật của tiếng Việt là hệ thống thanh điệu. Với 6 thanh điệu, tiếng Việt có âm hưởng bổng trầm, nhịp nhàng, tạo nên sắc thái biểu cảm phong phú. Không phải ngôn ngữ nào trên thế giới cũng có hệ thống thanh điệu đa dạng như vậy.
Tiếng Việt còn là ngôn ngữ đơn âm, trong đó mỗi âm tiết thường gắn với một đơn vị nghĩa nhất định. Theo chia sẻ của PGS.TS Phạm Văn Tình, tiếng Việt hiện có khoảng 17.000 âm tiết, tức 17.000 thành tố có khả năng tạo từ. Từ hệ thống này, người sử dụng có thể kết hợp linh hoạt để hình thành hàng triệu tổ hợp từ khác nhau. Riêng hệ thống thuật ngữ trong các chuyên ngành đã có hàng chục vạn từ.
Điều đó cho thấy tiếng Việt là hệ thống ngôn ngữ đa dạng, đa chiều, có khả năng mở rộng và phát triển mạnh mẽ. Mỗi từ ngữ không chỉ mang nghĩa cơ bản mà còn có thể chuyển tải những sắc thái biểu cảm tinh tế, phản ánh đời sống tinh thần phong phú của người Việt.
“Tiếng Việt có 6 thanh điệu, là một trong những ngôn ngữ nhiều thanh điệu nhất trên thế giới. Khi nói lên bổng xuống trầm như hát và có thể thể hiện được mọi cung bậc tình cảm”, PGS.TS Phạm Văn Tình nhấn mạnh.
Chính sự giàu đẹp ấy làm nên giá trị, bản sắc và tinh hoa của tiếng Việt. Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt cũng chính là bảo vệ những giá trị văn hóa cốt lõi của dân tộc.
Tiếng Việt không chỉ là phương tiện giao tiếp, mà còn là biểu tượng của văn hóa, lịch sử và bản sắc dân tộc.
Bước vào thời kỳ hội nhập quốc tế sâu rộng, sự giao thoa với các ngôn ngữ quốc tế, đặc biệt là tiếng Anh, giúp tiếng Việt tiếp nhận nhiều khái niệm mới trong khoa học, công nghệ, kinh tế và đời sống hiện đại. Đây là xu hướng tất yếu của một xã hội đang phát triển và hội nhập.
Tuy nhiên, mặt trái của quá trình này là nguy cơ lạm dụng từ ngoại lai, sử dụng ngôn ngữ thiếu chuẩn mực, đặc biệt trên các nền tảng mạng xã hội. Tình trạng viết sai chính tả, rút gọn tùy tiện, pha trộn tiếng Việt với ngoại ngữ không cần thiết ngày càng phổ biến.
Đáng lo ngại hơn, một số biểu hiện lai tạp, biến dạng tiếng Việt đang xuất hiện trong đời sống thường ngày, thậm chí trên cả các phương tiện truyền thông. Điều đó có thể làm suy giảm tính chuẩn xác, sự tinh tế và vẻ đẹp vốn có của tiếng Việt.
Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt vì thế luôn là vấn đề mang tính thời sự, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ số bùng nổ và giao tiếp toàn cầu ngày càng mở rộng.
Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt không đồng nghĩa với việc khép kín hay từ chối giao lưu văn hóa. Ngược lại, đó là quá trình tiếp thu có chọn lọc những yếu tố mới để làm giàu thêm ngôn ngữ dân tộc, nhưng trên nền tảng bản sắc riêng. Hội nhập càng sâu rộng, yêu cầu bảo vệ và phát huy giá trị tiếng mẹ đẻ càng trở nên cấp thiết.
Việc này không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan quản lý hay những nhà nghiên cứu ngôn ngữ, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội, trong đó giáo dục thế hệ trẻ giữ vai trò then chốt. Chính người trẻ hôm nay sẽ là chủ thể sử dụng, sáng tạo và truyền tiếp tiếng Việt trong tương lai.
Theo UNESCO, Ngày Quốc tế Tiếng mẹ đẻ năm nay nhấn mạnh vai trò của thanh niên trong việc định hình tương lai của giáo dục đa ngôn ngữ. Thông điệp này khẳng định ngôn ngữ không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn gắn chặt với bản sắc cá nhân, quá trình học tập, đời sống tinh thần và khả năng tham gia vào các hoạt động xã hội. Khi người trẻ hiểu được giá trị ấy, họ sẽ có ý thức hơn trong việc trân trọng và gìn giữ tiếng mẹ đẻ.
Trong một lần chia sẻ với PV Báo điện tử VTC News, chuyên gia ngôn ngữ học ThS Võ Quốc Việt cho rằng giới trẻ hiện nay chịu tác động tổng hợp từ gia đình, nhà trường và xã hội. Vì vậy, giáo dục ý thức sử dụng tiếng Việt đúng và đẹp cần bắt đầu từ những nền tảng căn bản.
Trong nhà trường, cần nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Việt, chú trọng rèn luyện kỹ năng diễn đạt, tư duy ngôn ngữ và khuyến khích học sinh sử dụng ngôn ngữ chuẩn mực, giàu sắc thái. Việc dạy tiếng Việt không chỉ dừng ở ngữ pháp, chính tả mà còn phải nuôi dưỡng tình yêu và niềm tự hào về tiếng nói dân tộc.
Trong gia đình, thói quen giao tiếp bằng tiếng Việt chuẩn mực, đọc sách, kể chuyện, chia sẻ về ca dao, tục ngữ, văn học dân gian… chính là cách bồi đắp nền tảng ngôn ngữ cho con trẻ. Khi trẻ được sống trong môi trường ngôn ngữ giàu đẹp, các em sẽ hình thành ý thức tự nhiên về việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.
Đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, việc dạy và học tiếng Việt càng có ý nghĩa đặc biệt, bởi đó là sợi dây kết nối với cội nguồn và bản sắc văn hóa. Trong thời đại hội nhập, thay vì chỉ hướng tới hình ảnh “công dân toàn cầu”, cần xây dựng hình mẫu “người Việt trẻ toàn cầu” - những người giỏi ngoại ngữ, tự tin hội nhập nhưng vẫn tự hào, vững vàng trên nền tảng tiếng mẹ đẻ.
"Chúng ta nên hướng dẫn các bạn trẻ trở lại gắn bó, yêu mến và giữ gìn sự trong sáng cũng như vẻ đẹp tiếng mẹ đẻ. Tiếng mẹ đẻ và tình mẹ là hằng số định vị con người trong cuộc đời", ThS Võ Quốc Việt nhấn mạnh.
Ngày Quốc tế về tiếng mẹ đẻ là dịp để mỗi người Việt thêm tự hào về tiếng nói của mình. Trong dòng chảy hội nhập, một dân tộc chỉ có thể khẳng định vị thế khi giữ được bản sắc. Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt cũng là cách để Việt Nam tự tin bước ra thế giới với một bản sắc riêng, bền vững và đầy nội lực.
Bình luận