Thay thế bugi xe xăng, không phải cứ loại đắt tiền là tốt

Trong động cơ đốt trong dùng nhiên liệu xăng, bugi đóng vai trò cốt lõi khi tạo ra tia lửa điện đốt cháy hỗn hợp khí nạp và nhiên liệu để giúp xe vận hành. Trước đây, bugi truyền thống thường được chế tạo bằng lõi đồng. Tuy nhiên, vật liệu đồng ngày càng ít xuất hiện trên các dòng ô tô hiện đại do tốc độ hao mòn nhanh trong môi trường buồng đốt, nơi nhiệt độ thường xuyên vượt ngưỡng 1.000°C.

Để giải quyết bài toán tuổi thọ và hiệu suất, ngành công nghiệp ô tô hiện nay chủ yếu sử dụng hai loại vật liệu cho bugi là bạch kim (platinum) và iridium. Việc lựa chọn loại bugi nào phụ thuộc chặt chẽ vào thiết kế kỹ thuật của từng khối động cơ.

Với nhiệt độ nóng chảy trên 1.760°C, bugi platinum đáp ứng tốt cho phần lớn các dòng xe phổ thông di chuyển hàng ngày. Ưu điểm của dòng bugi này nằm ở sự cân bằng giữa độ bền và chi phí hợp lý, với tuổi thọ có thể vượt mức 96.000 - 100.000 km nếu động cơ được bảo dưỡng đúng định kỳ.

Trong khi đó, bugi iridium được xem là lựa chọn chuyên biệt cho các khối động cơ hiệu năng cao, động cơ tăng áp (turbo) hoặc động cơ hoạt động ở dải vòng tua máy lớn. Ngày nay, nhiều mẫu xe phổ thông đời mới cũng được nhà sản xuất lắp sẵn bugi iridium ngay từ khi xuất xưởng nhằm tối ưu mức tiêu hao nhiên liệu và kéo dài chu kỳ bảo dưỡng.

Lợi thế của iridium nằm ở nhiệt độ nóng chảy lên tới khoảng hơn 2.400°C, giúp chi tiết này chịu được áp lực nhiệt độ cực lớn bên trong buồng đốt của các dòng máy tăng áp hiện đại. Bên cạnh đó, vật liệu iridium cứng hơn bạch kim nên cho phép nhà sản xuất chế tạo đầu điện cực siêu mảnh, giúp tia lửa điện phóng ra tập trung, chính xác và sạch hơn. Nhờ quá trình đốt cháy triệt để, động cơ vừa đạt công suất tối ưu vừa tiết kiệm nhiên liệu hơn. Đổi lại, nhược điểm lớn nhất của bugi iridium là giá thành đắt đỏ, thường cao gấp hơn hai lần so với dòng bugi platinum tương đương.

Người dùng nên thay loại nào và lưu ý gì khi bảo dưỡng?

Khi đến kỳ thay thế bugi, nguyên tắc các kỹ sư thường xuyên khuyến cáo là tuyệt đối không được lắp lẫn lộn bugi iridium và platinum trên cùng một động cơ. Việc lắp đặt lẫn hai loại bugi có đặc tính phóng điện và chịu nhiệt khác nhau sẽ khiến quá trình đốt cháy nhiên liệu giữa các xi-lanh mất đi sự đồng bộ, dẫn đến hiện tượng máy nổ rung giật, hụt công suất và báo lỗi động cơ. Khi thay mới, chủ xe cần thay đồng loạt cả bộ bugi cùng chủng loại vào cùng một thời điểm.

Ngoài ra, một lầm tưởng phổ biến của nhiều chủ xe là việc tự ý nâng cấp lên bugi iridium đắt tiền cho một khối động cơ vốn được thiết kế để dùng bugi platinum với kỳ vọng xe sẽ bốc hơn. Trên thực tế, nếu hệ thống đánh lửa và tỷ số nén của xe chỉ được lập trình cho bugi tiêu chuẩn, việc lắp bugi iridium sẽ không mang lại bất kỳ sự gia tăng nào về mã lực mà chỉ gây lãng phí tiền bạc.

Ở chiều ngược lại, nếu một mẫu xe được nhà sản xuất chỉ định dùng bugi iridium nhưng chủ xe lại hạ cấp xuống bugi platinum để tiết kiệm chi phí, hiệu suất vận hành và khả năng tiết kiệm xăng của xe sẽ lập tức suy giảm, đồng thời tuổi thọ bugi cũng bị rút ngắn đáng kể. Do đó, cách tốt nhất và kinh tế nhất khi bảo dưỡng hệ thống đánh lửa là tra cứu sổ tay hướng dẫn sử dụng theo xe và tuân thủ đúng phân loại bugi mà nhà sản xuất đã tính toán cho động cơ đó.