Sau nhiều diễn biến tưởng chừng như leo thang gần hạn chót, ông Trump đồng ý với lệnh ngừng bắn 14 ngày mà ông hy vọng sẽ mở đường chấm dứt xung đột kéo dài gần sáu tuần với Iran.
Sự thay đổi giọng điệu đầy kịch tính diễn ra khi các bên trung gian do Pakistan dẫn đầu nỗ lực không ngừng để ngăn chặn leo thang căng thẳng. Ngay cả Trung Quốc, đối tác thương mại lớn nhất của Iran và là đối thủ kinh tế lớn của Mỹ, được cho là cũng âm thầm can thiệp để tìm lối đi đến lệnh ngừng bắn, theo hai quan chức được biết về vấn đề này.
“Lý do là vì chúng ta đạt và vượt tất cả các mục tiêu quân sự, và đang tiến rất gần tới thỏa thuận rõ ràng về hòa bình lâu dài với Iran, cũng như hòa bình ở Trung Đông", ông Trump viết trên mạng xã hội khi công bố lệnh ngừng bắn tạm thời. Thông báo này được đưa ra khoảng 90 phút trước hạn chót ông đặt ra để Tehran mở lại eo biển Hormuz, nếu không sẽ phải đối mặt với việc các nhà máy điện và cơ sở hạ tầng quan trọng bị phá hủy.
Tổng thống Mỹ Donald Trump. (Ảnh: AP)
Thỏa thuận mong manh và nhiều bất đồng
Tuy Nhà Trắng coi đây là chiến thắng, lệnh ngừng bắn mong manh nhanh chóng có nguy cơ sụp đổ khi Mỹ, Iran và Israel đưa ra các tuyên bố khác nhau về nội dung thỏa thuận chưa đầy 24 giờ sau khi đạt được.
Iran khẳng định việc chấm dứt chiến dịch của Israel tại Lebanon là phần của thỏa thuận với Mỹ. Tuy nhiên, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và ông Trump cho biết lệnh ngừng bắn không bao gồm Lebanon, và các hoạt động quân sự của Israel tại đó vẫn tiếp diễn.
Trong khi đó, Mỹ yêu cầu Iran phải mở lại eo biển Hormuz sau khi Tehran đóng tuyến đường này để đáp trả các cuộc tấn công gia tăng của Israel nhằm vào lực lượng Hezbollah tại Lebanon.
Phó Tổng thống JD Vance, người sẽ dẫn đầu phái đoàn Mỹ tới Pakistan để đàm phán với Iran, giảm nhẹ những trục trặc ban đầu: “Không có lệnh ngừng bắn nào mà không có chút trục trặc".
Áp lực quốc tế và phản ứng trái chiều
Ông Trump cũng gặp Tổng thư ký NATO Mark Rutte tại Nhà Trắng. Ông tỏ ra không hài lòng khi các nước NATO không đáp lại lời kêu gọi hỗ trợ mở lại tuyến đường biển quan trọng này trong bối cảnh giá năng lượng tăng cao.
Khi hạn chót đến gần, các nghị sĩ Đảng Dân chủ chỉ trích lời đe dọa “xóa sổ cả nền văn minh” của ông Trump. Giáo hoàng Pope Leo XIV cũng cảnh báo rằng các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng dân sự sẽ vi phạm luật pháp quốc tế.
Cuối cùng, ông Trump có thể lùi bước vì thực tế đơn giản: leo thang xung đột có nguy cơ kéo Mỹ vào “cuộc chiến bất tận” - điều từng gây khó khăn cho các tổng thống tiền nhiệm và là điều ông cam kết tránh.
Kiểm soát eo biển Hormuz: nhiệm vụ tốn kém và lâu dài
Trong suốt sáu tuần chiến sự, Mỹ dường như tin rằng có thể buộc Iran phải nhượng bộ bằng sức mạnh quân sự.
Bắt đầu từ việc tấn công lãnh tụ tối cao Ali Khamenei trong những đợt đầu tiên, Mỹ dường như đánh giá thấp khả năng Iran chọn cuộc chiến kéo dài. Tuy nhiên, trong 47 năm qua, Iran cho thấy họ sẵn sàng chịu đựng và kéo dài xung đột, ngay cả khi điều đó gây tổn hại nhất định cho chính họ.
Các nhà phân tích quốc phòng cho rằng quân đội Mỹ có thể nhanh chóng kiểm soát eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu mỗi ngày. Tuy nhiên, việc duy trì kiểm soát sẽ rất tốn kém và rủi ro, có thể kéo dài nhiều năm.
Theo chuyên gia Ben Connable, Mỹ sẽ cần kiểm soát khoảng 600 km lãnh thổ Iran và triển khai từ 30.000 đến 45.000 binh sĩ để đảm bảo an ninh tuyến đường này.
“Đây sẽ là chiến dịch vô thời hạn - hãy hình dung là kéo dài 20 năm", ông nói, so sánh với các cuộc chiến tại Afghanistan và Iraq.
Vai trò của Phó Tổng thống JD Vance
Phó Tổng thống JD Vance được xác nhận sẽ dẫn đầu đoàn đàm phán Mỹ, cùng với đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner, dự kiến bắt đầu đàm phán tại Islamabad, thủ đô Pakistan.
Các nguồn tin cho biết khi hạn chót đến gần mà chưa có giải pháp, ông Vance - người từ lâu ủng hộ hạn chế can thiệp quân sự - đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hướng đi ngoại giao.
Ông bày tỏ sự lạc quan thận trọng: “Tôi khuyến khích Iran tham gia đàm phán cách nghiêm túc… Về cơ bản, chúng ta đang ở vị thế tốt".
Quan chức khu vực cho biết thỏa thuận ngừng bắn hai tuần bao gồm việc cho phép Iran và Oman thu phí các tàu đi qua eo biển Hormuz, và Iran sẽ sử dụng nguồn thu này cho tái thiết.
Người phát ngôn Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết ông Trump từng cân nhắc ý tưởng thu phí, nhưng ưu tiên trước mắt là mở lại eo biển “không có bất kỳ hạn chế nào”.
Bình luận