Những điểm nóng 'nín thở' chờ thay đổi sau bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ

Thất bại của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ không chỉ làm suy yếu vị thế chính trị của Tổng thống Donald Trump, mà còn có thể tác động đáng kể đến chính sách đối ngoại của Mỹ. Theo các nhà phân tích quốc tế, việc đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện đặt Nhà Trắng trước một môi trường chính trị phức tạp hơn, trong đó các quyết định về thương mại, an ninh và quan hệ với những cường quốc như Trung Quốc, Nga sẽ chịu sự giám sát chặt chẽ hơn của Quốc hội.

Châu Á

Theo SCMP, chiến thắng của đảng Dân chủ tại cả hai viện Quốc hội Mỹ khiến các nước châu Á phải tính toán lại quan hệ với Washington trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Giới phân tích dự báo Nhà Trắng có thể tiếp tục gây sức ép, yêu cầu đồng minh tăng đầu tư vào Mỹ và chia sẻ nhiều hơn chi phí quốc phòng.

Tại Hàn Quốc, theo ông Choi Jong-kun, cựu Thứ trưởng thứ nhất Bộ Ngoại giao nước này, Seoul sẽ phải xử lý quan hệ với Nhà Trắng và Quốc hội Mỹ theo hai hướng riêng biệt. Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát có thể cứng rắn hơn về quy định không phổ biến vũ khí hạt nhân, gây trở ngại cho kế hoạch của Tổng thống Lee Jae Myung nhằm bảo đảm nhiên liệu cho các tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân.

Seoul cũng có thể chịu sức ép thực hiện cam kết đầu tư 350 tỷ USD vào các lĩnh vực chiến lược của Mỹ, đồng thời đóng góp nhiều hơn cho chi phí duy trì quân đội Mỹ trên bán đảo Triều Tiên. Washington thậm chí có thể dùng khả năng cắt giảm quân số hoặc áp thuế quan để gây sức ép.

Tại Nhật Bản, vấn đề chia sẻ chi phí đồn trú của quân đội Mỹ cũng được quan tâm. Thỏa thuận hiện tại dự kiến hết hiệu lực vào tháng 3/2027. Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Minoru Kihara khẳng định, Tokyo vẫn coi trọng quan hệ đồng minh với Washington. Tuy nhiên, theo Takahide Kiuchi, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Viện Nghiên cứu Nomura, chính quyền gặp khó khăn trong nước có thể tìm kiếm thành quả đối ngoại nhanh chóng, qua đó gia tăng sức ép buộc Nhật Bản đầu tư vào Mỹ và chia sẻ chi phí quốc phòng.

Trong khi đó, các nền kinh tế Đông Nam Á được cho là quan tâm đến chính sách thuế quan. Việc đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội chưa thể giúp dỡ bỏ thuế của ông Trump, do cần đa số hai phần ba tại cả hai viện để vượt quyền phủ quyết của tổng thống. Dù vậy, Quốc hội mới có thể thúc đẩy các ngoại lệ và miễn trừ thuế, tạo thuận lợi phần nào cho hàng xuất khẩu Đông Nam Á.

Iran

Theo Independent, thất bại của đảng Cộng hòa trong bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể buộc Tổng thống Donald Trump tính toán lại chính sách với Iran, trong bối cảnh xung đột kéo dài và gây sức ép ngày càng lớn lên kinh tế Mỹ. Dù vậy điều này chưa chắc làm thay đổi lập trường cứng rắn của Washington đối với Tehran.

Sau khi Mỹ không kích đảo Qeshm, gần eo biển Hormuz, Washington mô tả đây là hành động phòng vệ nhằm đáp trả việc Iran sử dụng tên lửa phòng không tấn công một máy bay Mỹ. Ông Trump nói với Axios rằng ông không vội nối lại chiến sự.

Có ba kịch bản chính được đặt ra. Thứ nhất, hai bên nối lại đàm phán. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết Tehran đang đẩy mạnh tham vấn ngoại giao và sẵn sàng thương lượng nếu Washington thực sự thiện chí. Sức ép từ lạm phát và giá xăng dầu cao cũng có thể thúc đẩy Washington tìm giải pháp ngoại giao.

Thứ hai, Mỹ mở rộng chiến dịch không kích. Washington có thể nhắm vào các cơ sở quân sự, năng lượng và mục tiêu bị nghi liên quan đến chương trình hạt nhân Iran. Tuy nhiên, Thượng nghị sĩ Chris Murphy cảnh báo phương án này khó đạt mục tiêu mà chỉ khiến xung đột leo thang, đe dọa an ninh khu vực và thị trường năng lượng toàn cầu.

Thứ ba, xung đột leo thang đến mức cực đoan. Nhà bình luận Tucker Carlson từng nghi ngại chính quyền có thể cân nhắc tấn công hạt nhân Iran tại khu vực núi Pickaxe, gần cơ sở hạt nhân Natanz, dưới sức ép của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.

Ukraine - Nga

Chiến thắng của đảng Dân chủ tại cả hai viện Quốc hội Mỹ có thể mang lại lợi thế cho Ukraine, trong bối cảnh chính sách của Tổng thống Donald Trump đối với cuộc chiến với Nga gây nhiều tranh cãi. Quốc hội mới có thể tăng giám sát Nhà Trắng, thúc đẩy viện trợ và xem xét lại những nhượng bộ dành cho Moskva.

Chính sách của Washington với Kiev thay đổi đáng kể sau khi ông Trump trở lại nắm quyền. Ông nhiều lần thể hiện thiện cảm với Tổng thống Nga Vladimir Putin, đình chỉ một số biện pháp trừng phạt Moskva và cắt giảm viện trợ cho Ukraine. Theo Brandon Conradis, biên tập viên Bloomberg Government, phe Dân chủ lâu nay chỉ trích chính quyền Trump chưa hỗ trợ Kiev đầy đủ và có thể thúc đẩy các gói viện trợ mới khi nắm quyền kiểm soát Quốc hội từ tháng 1/2027.

Một ưu tiên của Quốc hội mới là giám sát các quyết định miễn trừ trừng phạt quan chức, ngân hàng Nga và thỏa thuận dầu diesel với Moskva. Richard Fontaine, thuộc Trung tâm An ninh Mỹ mới (CNAS), nhận định Điện Kremlin có thể đã coi giai đoạn trước bầu cử là cơ hội, bởi dư địa này có thể thu hẹp khi đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội. Các nghị sĩ cũng có thể thúc đẩy thêm viện trợ an ninh và gia hạn quy chế bảo vệ người tị nạn Ukraine tại Mỹ.

Châu Âu

Theo các nhà phân tích trên Euronews, chiến thắng của đảng Dân chủ tại cả hai viện Quốc hội Mỹ được dự báo tạo ra một số thay đổi đối với châu Âu, nhưng chưa đủ thay đổi hoàn toàn, đặc biệt trong các vấn đề thương mại.

Về thuế quan, châu Âu khó có thể trông đợi Quốc hội mới chấm dứt các biện pháp áp thuế của ông Trump. Sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ các mức thuế khẩn cấp hồi tháng 2/2026, chính quyền Mỹ chuyển sang sử dụng Điều 301 của luật thương mại, cho phép Tổng thống áp thuế mà không cần Quốc hội thông qua. Phe Dân chủ có thể tổ chức điều trần, gây sức ép chính trị và làm chậm quá trình phê chuẩn nhân sự, nhưng khó tước bỏ quyền này. Thậm chí, thế bế tắc tại Washington có thể khiến ông Trump càng dựa vào quyền hành pháp để thúc đẩy chính sách thương mại.

Trên thị trường, chứng khoán châu Âu phục hồi sau những giờ giao dịch đầu phiên đầy biến động. Cổ phiếu ngân hàng và năng lượng sạch tăng giá, trong khi nhóm quốc phòng giảm điểm do lo ngại Quốc hội mới có thể kiềm chế đà tăng chi tiêu quân sự của Mỹ. Giá vàng, bạc và đồng euro cũng đi lên.

Nhìn chung, chiến thắng của phe Dân chủ tạo thêm rào cản chính trị đối với ông Trump, nhưng chưa làm thay đổi căn bản những công cụ quyền lực mà ông đang nắm giữ.