Mỹ - Iran thảo luận khả năng ngừng bắn 45 ngày

Axios đưa tin, bốn nguồn tin từ Mỹ, Israel và khu vực am hiểu các cuộc đàm phán cho biết, Mỹ, Iran cùng một số nước trung gian trong khu vực đang thảo luận về các điều khoản cho một lệnh ngừng bắn tạm thời 45 ngày, có thể mở đường cho việc chấm dứt hoàn toàn xung đột.

Dù vậy, các nguồn tin cho biết khả năng đạt được thỏa thuận một phần trong vòng 48 giờ tới là rất thấp. Đây được xem là cơ hội cuối cùng để tránh leo thang nghiêm trọng cuộc xung đột, bao gồm khả năng làm bùng nổ các cuộc tấn công quy mô lớn vào cơ sở hạ tầng dân sự của Iran và các đòn trả đũa nhằm vào hệ thống năng lượng, nước của các quốc gia vùng Vịnh. Đây là diễn biến đáng chú ý của thời sự quốc tế khi các nỗ lực ngoại giao đang được đẩy mạnh nhằm ngăn xung đột leo thang.

Trước đó, thời hạn 10 ngày mà Tổng thống Donald Trump đặt ra cho Iran dự kiến kết thúc vào tối 6/4, nhưng ông gia hạn thêm 20 giờ và đưa ra hạn chót mới là 20h tối 7/4 (giờ miền Đông nước Mỹ). Ông cho biết Mỹ đang “đàm phán sâu” với Iran và vẫn có khả năng đạt được thỏa thuận trước thời hạn.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng nếu không đạt được thỏa thuận, Mỹ sẽ thực hiện các hành động quân sự quy mô lớn, bao gồm phá hủy những cơ sở hạ tầng quan trọng đối với dân thường Iran.

Các cuộc tấn công như vậy có thể phải đối mặt với sự trả đũa qua lại từ Iran và Mỹ-Israel. Hiện việc gia hạn đàm phán cho thấy vẫn còn cơ hội cuối cùng cho giải pháp ngoại giao.

Các nỗ lực đàm phán đang được tiến hành thông qua trung gian của Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời cũng có trao đổi trực tiếp qua tin nhắn giữa đặc phái viên Trung Đông của Mỹ Steve Witkoff và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi. Một quan chức Mỹ cho biết chính quyền Trump đưa ra nhiều đề xuất trong những ngày gần đây, nhưng phía Iran vẫn chưa chấp nhận.

Theo các nguồn tin, các bên trung gian đang thúc đẩy một thỏa thuận hai giai đoạn: giai đoạn đầu là lệnh ngừng bắn 45 ngày để tạo điều kiện đàm phán chấm dứt chiến sự lâu dài (và có thể được gia hạn nếu cần), giai đoạn hai là đạt được thỏa thuận chính thức kết thúc xung đột.

Việc mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz và giải quyết vấn đề uranium làm giàu cao của Iran (thông qua việc đưa ra khỏi nước hoặc pha loãng) được cho là chỉ có thể đạt được trong thỏa thuận cuối cùng.

Hiện các bên trung gian đang tìm cách xây dựng các biện pháp tạo lòng tin, bao gồm những bước đi ban đầu của Iran liên quan đến eo biển Hormuz và kho uranium làm giàu cao. Tuy nhiên, đây là hai “con bài mặc cả” quan trọng của Iran, và Tehran khó có thể chấp nhận từ bỏ hoàn toàn chỉ để đổi lấy 45 ngày ngừng bắn.

Do đó, các bên đang xem xét khả năng Iran chỉ thực hiện các bước đi một phần trong giai đoạn đầu, đồng thời Mỹ cũng cần đưa ra các đảm bảo rằng lệnh ngừng bắn sẽ không chỉ mang tính tạm thời và chiến sự sẽ không tái diễn.

Iran cũng bày tỏ lo ngại không muốn rơi vào tình huống như ở Gaza hay Lebanon, nơi tồn tại ngừng bắn nhưng vẫn có thể nối lại tấn công bất cứ lúc nào. Các bên trung gian vì vậy cũng đang tìm kiếm thêm các biện pháp từ phía Mỹ để đáp ứng một số yêu cầu của Iran.

Trong khi đó, Nhà Trắng từ chối bình luận về các cuộc đàm phán. Một nguồn tin cho biết các bên trung gian đặc biệt lo ngại rằng nếu Mỹ và Israel tấn công cơ sở năng lượng của Iran, phản ứng trả đũa của Tehran có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho các cơ sở dầu mỏ và nước của các quốc gia vùng Vịnh.