Mưa lớn dồn dập ở TP.HCM và Nam Bộ: Không bất thường về mùa, đáng lo ở cường độ

Những ngày qua, TP.HCM và nhiều địa phương Nam Bộ liên tiếp xuất hiện mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to. Mưa kéo dài gây ngập tại một số khu vực, ảnh hưởng đến sinh hoạt, đi lại và sản xuất.

Diễn biến này đáng chú ý khi xảy ra trong bối cảnh El Nino đang hoạt động ở cường độ mạnh đến rất mạnh, hiện tượng thường gắn với xu hướng nhiệt độ cao hơn và lượng mưa trung bình thấp hơn.

Vậy những đợt mưa lớn vừa qua có phải dấu hiệu bất thường so với quy luật khí hậu nhiều năm của Nam Bộ?

Theo ông Trần Văn Hưng, Phó Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn Nam Bộ, nếu xét về thời điểm, mưa lớn trong tháng 9 vẫn phù hợp quy luật thời tiết của khu vực. Điều cần lưu ý nằm ở mức độ, phạm vi và thời gian kéo dài của từng đợt mưa, vốn có thể khác nhau qua từng năm tùy thuộc sự tương tác giữa các hệ thống thời tiết.

El Nino mạnh vẫn có thể xuất hiện mưa lớn

Theo ông Hưng, mùa mưa ở Nam Bộ thường bắt đầu từ cuối tháng 4 và kéo dài đến cuối tháng 11 hằng năm. Trong đó, tháng 9 và tháng 10 là thời kỳ cao điểm, thường có lượng mưa cao nhất trong năm.

Đây cũng là giai đoạn khu vực thường xuyên xuất hiện những đợt mưa lớn diện rộng, kéo dài trong nhiều ngày. Vì vậy, việc xuất hiện mưa lớn kéo dài trong tháng 9 về cơ bản vẫn phù hợp với quy luật khí hậu nhiều năm của Nam Bộ.Tuy nhiên, mức độ, phạm vi và thời gian kéo dài của từng đợt mưa có thể khác nhau qua từng năm.

“Sự khác nhau giữa các đợt mưa phụ thuộc vào sự tương tác đơn thuần hoặc kết hợp của nhiều hệ thống thời tiết như gió mùa Tây Nam, dải hội tụ nhiệt đới, áp thấp hoặc xoáy thuận nhiệt đới”, ông Hưng nói.

Với đợt mưa vừa qua tại Nam Bộ và TP.HCM, khu vực chịu ảnh hưởng kết hợp của hai hình thái thời tiết là dải hội tụ nhiệt đới có trục đi qua Nam Bộ và một vùng nhiễu động áp thấp trên vùng biển phía Đông khu vực Nam Bộ, có xu hướng di chuyển vào đất liền Nam Bộ.

Sự kết hợp này gây ra đợt mưa lớn diện rộng tại nhiều tỉnh, thành Nam Bộ, với thời gian mưa kéo dài từ ngày 18/9 đến nay. Như vậy, xét riêng thời điểm xuất hiện, đợt mưa vừa qua không phải hiện tượng trái quy luật. Tháng 9 vốn nằm trong giai đoạn cao điểm của mùa mưa Nam Bộ.

Điểm cần quan tâm là cùng một thời điểm có thể xuất hiện sự tương tác giữa nhiều hình thái thời tiết, khiến diễn biến mưa tại từng khu vực khác nhau về mức độ, phạm vi và thời gian kéo dài.

Đợt mưa này cũng đặt ra một câu hỏi là nếu El Nino đang hoạt động mạnh, tại sao Nam Bộ vẫn có những đợt mưa lớn diện rộng?

Theo ông Hưng, El Nino thường làm giảm lượng mưa trung bình và có khả năng khiến mùa mưa kết thúc sớm. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa Nam Bộ hoàn toàn ít xảy ra mưa lớn.

Trong những khoảng thời gian nhất định, các hình thái thời tiết như dải hội tụ nhiệt đới, áp thấp hoặc áp thấp nhiệt đới vẫn có thể gây mưa rất lớn trong thời gian ngắn. Do đó, đặc trưng thời tiết trong thời gian tới có thể là sự phân bố mưa không đồng đều, xen kẽ giữa những khoảng thời gian ít mưa và các đợt mưa lớn.

Bên cạnh mưa lớn, trong thời kỳ chuyển mùa còn có nguy cơ xuất hiện dông, sét, lốc và gió giật mạnh. Một số đợt gió mùa Đông Bắc mạnh cũng có khả năng khuếch tràn sâu xuống Nam Bộ.

Điều này có nghĩa El Nino không loại bỏ hoàn toàn khả năng xuất hiện mưa lớn. Hiện tượng này tác động đến nền khí hậu và xu hướng phân bố mưa, trong khi các hệ thống thời tiết ngắn hạn vẫn có thể tạo ra những đợt mưa lớn tại một thời điểm hoặc khu vực cụ thể.

“Tháng 10 vẫn là một trong những tháng cao điểm của mùa mưa. Vì vậy, dưới tác động của sự kết hợp giữa các hình thái thời tiết, vẫn có khả năng xảy ra những đợt mưa lớn trên diện rộng”, ông Hưng nói.

PGS.TS Nguyễn Văn Hồng, Phó Phân viện trưởng Phân viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, cũng lưu ý không nên hiểu El Nino theo nghĩa mọi khu vực đều khô hạn liên tục.

Theo ông Hồng, tính đến tháng 9/2026, các cơ quan khí tượng quốc tế như Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) và Cơ quan Khí quyển và Đại dương Hoa Kỳ (NOAA) đều đánh giá El Nino đang mạnh lên.

NOAA đánh giá xác suất El Nino đạt mức rất mạnh trong mùa thu đông 2026-2027 ở mức trên 90%, trong khi WMO dự báo hiện tượng này gần như chắc chắn sẽ duy trì đến tháng 2/2027. Theo đánh giá hiện nay, El Nino có khả năng đạt đỉnh vào cuối năm 2026.

Tuy nhiên, theo ông Hồng, El Nino là sự dịch chuyển của nền khí hậu, trong đó nhiệt độ có xu hướng cao hơn, tổng lượng mưa có xu hướng giảm và phân bố mưa không đồng đều. Vì vậy, trong một nền khí hậu có lượng mưa trung bình giảm, vẫn có thể xuất hiện những đợt mưa lớn trong những khoảng thời gian nhất định.

“Trong bối cảnh đó, vẫn có thể xen kẽ những đợt mưa trái mùa, mưa lớn hoặc mưa cực đoan trong thời gian rất ngắn. Đây là những hiện tượng cần lưu ý trong thời gian tới”, ông Hồng nói.

Về tổng thể, El Nino có thể làm giảm lượng mưa và khiến mùa mưa tại một số khu vực kết thúc sớm hơn. Nhưng trong từng thời điểm, những hình thái thời tiết khác vẫn có thể tác động và tạo ra mưa lớn.

Mùa khô có thể đến sớm

Từ nay đến cuối năm, Nam Bộ vẫn cần theo dõi diễn biến của các hình thái thời tiết có khả năng gây mưa lớn.

Theo ông Hưng, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới xuất hiện trên Biển Đông và đổ bộ vào nước ta trong năm nay có thể ít hơn so với trung bình nhiều năm do El Nino hoạt động mạnh. Tuy nhiên, điều đó không loại trừ khả năng bão hoặc áp thấp nhiệt đới di chuyển xuống phía Nam và ảnh hưởng đến thời tiết Nam Bộ.

El Nino thường làm giảm lượng mưa trung bình, nhưng không có nghĩa Nam Bộ hoàn toàn ít mưa lớn.

Ông Trần Văn Hưng, Phó Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn Nam Bộ

Nam Bộ không phải khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão đổ bộ. Tuy nhiên, khu vực này từng ghi nhận một số trường hợp bão gây thiệt hại lớn về người và tài sản như Linda năm 1997, Durian năm 2006, Pakhar năm 2012 và Usagi năm 2018.

Theo ông Hưng, một cơn bão hoạt động trên phạm vi rộng có thể tác động từ vùng biển ngoài khơi, ven biển đến đất liền. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào quỹ đạo di chuyển và cường độ của bão khi tác động đến khu vực.

“Nguy cơ trong những đợt mưa lớn không chỉ nằm ở lượng mưa. Khi mưa lớn xảy ra trong thời gian ngắn, đặc biệt kết hợp với thời kỳ triều cường, một số tuyến đường có thể ngập sâu. Dòng nước chảy xiết tại khu vực ngập cũng có thể gây nguy hiểm cho người và phương tiện”, ông Hưng nói.

Trong khi những đợt mưa lớn vẫn có thể xuất hiện trong giai đoạn cao điểm mùa mưa, một vấn đề khác được các chuyên gia lưu ý là khả năng mùa khô 2026-2027 đến sớm nếu El Nino tiếp tục tác động mạnh.

Theo ông Hưng, nếu lượng mưa thấp hơn trung bình nhiều năm và mùa mưa kết thúc sớm, mùa khô năm sau có khả năng đến sớm hơn. Khi đó, hạn hán và xâm nhập mặn tại Nam Bộ là những vấn đề cần lưu ý.

Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, nguy cơ này càng đáng chú ý khi nguồn nước từ thượng nguồn giảm. Theo ông Hồng, từ cuối năm 2026 và đầu năm 2027, nguy cơ hạn hán sẽ cần được đặc biệt quan tâm.

PGS.TS Nguyễn Văn Hồng cho rằng vấn đề đáng lo ngại nhất trong mùa khô 2026-2027 là xâm nhập mặn. Nếu El Nino tiếp tục duy trì ở cường độ mạnh đến đầu năm 2027, mùa khô có thể kéo dài hơn và gay gắt hơn bình thường, trong khi mùa mưa năm sau có thể bắt đầu muộn hơn.

Khi nguồn nước dự trữ suy giảm, dòng chảy từ thượng nguồn và dòng chảy về đồng bằng ở mức thấp, áp lực lên nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất sẽ tăng. Nắng nóng cũng khiến nước bốc hơi nhanh hơn, làm ao hồ, kênh rạch và đồng ruộng mất nước nhanh. Khi lượng nước giảm, độ mặn tại một số khu vực có thể tăng.

Theo ông Hồng, tình trạng này có thể tạo ra “thiếu nước kép”, khi khu vực vừa chịu tác động của nhiệt độ cao, vừa chịu tác động của nước mặn.

Do đó, bài toán ứng phó với thời tiết trong thời gian tới không chỉ là chủ động trước những trận mưa lớn mà còn phải chuẩn bị cho khả năng mùa khô đến sớm. Các địa phương cần theo dõi thông tin về nguồn nước, xâm nhập mặn, phân vùng những khu vực có nguy cơ hạn, mặn và thiếu nước để xây dựng kịch bản ứng phó phù hợp.