Đề kiểm tra chung lớp 5, 9, 12: Hạn chế lạm phát điểm số hay thêm áp lực?

Tuy nhiên, theo ý kiến giáo viên, nếu khâu đề thi, coi thi và chấm chưa đồng bộ, trong khi áp lực chỉ tiêu học sinh giỏi còn nặng, điểm số vẫn khó phản ánh đầy đủ chất lượng dạy và học.

Cùng mức điểm, năng lực có thể khác nhau

Việc Bộ GD&ĐT giao Sở Giáo dục và Đào tạo xây dựng đề kiểm tra định kỳ chung cho một số môn học ở lớp 5, lớp 9 và lớp 12 được kỳ vọng tạo thêm cơ sở đánh giá chất lượng giáo dục giữa các trường. Tuy nhiên, theo ý kiến các nhà giáo, đề chung mới là một bước trong quá trình đổi mới kiểm tra, đánh giá. Muốn điểm số phản ánh sát hơn năng lực học sinh, cần quan tâm cả chất lượng đề, áp lực thành tích và cách sử dụng kết quả sau kiểm tra.

Cô Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Chương Dương, cho rằng đây là chủ trương cần thiết, phù hợp với yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục thực chất hiện nay. Theo cô Hồng, khi mỗi trường tự ra đề, tổ chức kiểm tra và đánh giá, dù đã có các quy định chuyên môn, vẫn khó tránh khỏi sự khác biệt về độ khó của đề và cách đánh giá giữa các nhà trường. Điều đó có thể dẫn đến tình trạng cùng một mức điểm nhưng năng lực thực tế của học sinh lại khác nhau.

Việc sử dụng đề chung sẽ tạo ra thước đo tương đối thống nhất, giúp ngành Giáo dục có thêm cơ sở đánh giá chất lượng dạy và học, đồng thời hạn chế tình trạng điểm số cao nhưng chưa phản ánh đúng năng lực học sinh.

Tuy nhiên, cô Hồng nhấn mạnh đề chung không phải giải pháp duy nhất để khắc phục bệnh thành tích và lạm phát điểm số. Đề kiểm tra phải khoa học, phù hợp với chương trình, có khả năng phân hóa năng lực học sinh, không đánh đố và không tạo thêm áp lực học thêm, luyện thi.

Đặc biệt, kết quả kiểm tra cần được sử dụng để nhận diện những hạn chế trong quá trình dạy học, từ đó có giải pháp hỗ trợ học sinh, thay vì chỉ làm căn cứ xếp hạng, so sánh thành tích giữa các nhà trường. Mục tiêu cuối cùng của giáo dục không phải là có những bảng điểm đẹp mà là học sinh thực sự học được gì và tiến bộ thế nào.

Từ thực tế quản lý nhà trường, thầy Đinh Đức Hiền, Giám đốc điều hành Trường TH, THCS, THPT FPT Bắc Giang cũng cho rằng việc xây dựng đề chung là hướng điều chỉnh cần thiết, bởi muốn nâng cao chất lượng giáo dục thực chất thì trước hết phải có một hệ thống đánh giá đủ tin cậy.

Theo thầy Hiền, cùng thực hiện một chương trình và đánh giá theo thang điểm 10, nhưng mức độ yêu cầu, độ khó của đề kiểm tra và chuẩn chấm giữa các trường, thậm chí giữa các giáo viên, vẫn có thể khác nhau. Vì vậy, điểm 9 ở trường này chưa chắc phản ánh mức năng lực tương đương điểm 9 ở trường khác.

Thầy Hiền lưu ý lạm phát điểm số không đơn thuần là vấn đề đề kiểm tra dễ hay khó. Tình trạng này còn liên quan đến tâm lý phụ huynh, áp lực thành tích của nhà trường, cách đánh giá giáo viên và việc xã hội sử dụng điểm số như một thước đo gần như tuyệt đối về chất lượng giáo dục.

Khi tỷ lệ học sinh giỏi, điểm trung bình cao hay tỷ lệ đỗ vào những trường danh tiếng vẫn được xem là thành tích quan trọng, động lực làm đẹp điểm số có thể tồn tại, bất kể ai là người ra đề. Điều đó cho thấy, nếu chỉ thay đổi cách ra đề mà không nhìn lại những áp lực đang chi phối hoạt động dạy và học, hiệu quả hạn chế lạm phát điểm số có thể không như kỳ vọng.

Đề chung không đồng nghĩa với đánh giá thực chất

Theo thầy Vũ Khắc Ngọc, giáo viên môn Hóa tại Hà Nội việc Sở GD&ĐT chủ trì xây dựng, thẩm định và cung cấp đề sẽ tạo ra mặt bằng tham chiếu chung để đánh giá kết quả học tập giữa các trường. Cách làm này có thể giúp giảm sự chênh lệch do mỗi trường tự ra đề và tự đánh giá, đồng thời cung cấp thêm dữ liệu để ngành Giáo dục nhìn nhận thực chất hơn về chất lượng dạy và học.

Tuy nhiên, đề chung mới giải quyết được một phần của bài toán. Một đề kiểm tra được sử dụng thống nhất chưa chắc đã là một đề kiểm tra có chất lượng tốt. Đề phải bảo đảm đánh giá đúng yêu cầu cần đạt của Chương trình giáo dục phổ thông, có độ khó hợp lý, khả năng phân hóa phù hợp và đo lường được năng lực cần đánh giá. Nếu đề chỉ tập trung vào ghi nhớ kiến thức hoặc những dạng bài quen thuộc, việc thống nhất đề có thể giúp so sánh điểm số nhưng chưa chắc phản ánh đúng năng lực học sinh.

Đề phải bảo đảm đánh giá đúng yêu cầu cần đạt của Chương trình giáo dục phổ thông, có độ khó hợp lý, khả năng phân hóa phù hợp và đo lường được năng lực cần đánh giá.

Thầy Vũ Khắc Ngọc

Thầy Ngọc cũng cảnh báo, một nguy cơ khác là đề chung có thể tạo ra áp lực luyện thi mới. Nếu kết quả kiểm tra được sử dụng để xếp hạng trường một cách máy móc, giáo viên và học sinh có thể chuyển từ luyện đề của trường sang luyện đề theo chuẩn của Sở. Khi đó, hình thức kiểm tra thay đổi nhưng việc học vì điểm số chưa chắc được khắc phục.

Thầy Đinh Đức Hiền cũng cho rằng không nên biến kết quả đề chung thành cuộc đua xếp hạng trường học. Một trường có điểm trung bình thấp hơn chưa chắc dạy học kém hơn, bởi kết quả còn phụ thuộc vào chất lượng đầu vào, điều kiện kinh tế - xã hội và đặc điểm học sinh.

Theo thầy, điều cần đánh giá là học sinh đạt chuẩn đến đâu, tiến bộ như thế nào và nhà trường đã tạo ra giá trị giáo dục gì trong quá trình ấy.

Với học sinh ở những cấp học khác nhau, yêu cầu đánh giá cũng cần phù hợp. Thầy Vũ Khắc Ngọc lưu ý việc kiểm tra học sinh lớp 5 cần nhẹ nhàng, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, tránh tạo áp lực thi cử không cần thiết. Với học sinh lớp 9 và lớp 12, đề chung có thể cung cấp thêm thông tin tham chiếu quan trọng nhưng cần xác định rõ mục đích, tránh biến bài kiểm tra định kỳ thành kỳ thi tuyển sinh thu nhỏ.

Một hệ thống đánh giá tốt, theo thầy Hiền, không phải là hệ thống tạo ra nhiều điểm cao mà là hệ thống cho biết chính xác học sinh đang ở đâu và cần làm gì để tiến bộ.

Điều đó đòi hỏi ngành Giáo dục không chỉ quan tâm đến điểm số sau kiểm tra mà còn phải sử dụng kết quả để xác định học sinh đang thiếu kiến thức, năng lực nào; giáo viên cần điều chỉnh phương pháp gì và nhà trường cần hỗ trợ những nhóm học sinh nào.

Đề chung có thể tạo ra mặt bằng đánh giá thống nhất hơn, nhưng để đạt mục tiêu đánh giá thực chất, cần đồng thời bảo đảm chất lượng đề, tính tin cậy của khâu chấm và cách sử dụng kết quả không khuyến khích bệnh thành tích. Thành công của chính sách không nên chỉ được đo bằng số lượng khối lớp thực hiện kiểm tra chung, mà phải bằng việc điểm số có phản ánh chính xác hơn năng lực thực tế của học sinh hay không.

Theo Thông tư 89/2026/TT-BGDĐT, từ ngày 1/12/2026, Sở GD&ĐT chủ trì xây dựng, thẩm định và cung cấp đề kiểm tra định kỳ chung đối với một số môn học đánh giá bằng điểm số do Sở lựa chọn. Học sinh lớp 5 thực hiện kiểm tra chung vào cuối học kỳ I và cuối năm học; học sinh lớp 9 và lớp 12 thực hiện vào cuối học kỳ I và cuối học kỳ II. Các trường vẫn chịu trách nhiệm tổ chức coi, chấm và tổng hợp kết quả.