ĐBQH: Muốn nhận người neo đơn làm cha mẹ nuôi để chăm sóc, luật chưa cho phép

Sáng 19/10, thảo luận tại tổ về dự thảo Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), đại biểu Quốc hội Nguyễn Văn Mạnh (Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ) bày tỏ băn khoăn về quy định người trưởng thành muốn nhận cha mẹ nuôi.

Ông Mạnh lấy ví dụ, 2 ông bà hoàn cảnh khó khăn, không có người chăm sóc, và một người thành niên có tình cảm và muốn nhận ông bà này là bố mẹ nuôi để chăm sóc, nuôi dưỡng.

Nhưng để có đầy đủ các căn cứ pháp lý được nuôi dưỡng thì người thành niên đó muốn nhận ông bà này làm bố mẹ nuôi, đương nhiên người đó trở thành con nuôi của ông bà kia nhưng luật không điều chỉnh nội dung này.

“Ví dụ bản thân tôi muốn nhận một ông, bà nào đó có hoàn cảnh neo đơn, khó khăn, không người chăm sóc để chăm sóc, để thực sự được đảm bảo tính pháp lý thì tôi nhận ông bà đó là bố mẹ nuôi, đồng thời tôi phải là con nuôi của ông bà đấy nhưng luật chưa điều chỉnh”, ĐBQH Nguyễn Văn Mạnh đặt vấn đề.

ĐBQH Nguyễn Văn Mạnh nêu trường hợp thực tế khác, khi cả 2 bên đều có đầy đủ gia đình nhưng phát sinh tình cảm nên muốn nhận nhau làm cha mẹ nuôi, con nuôi, họ muốn thể chế hóa bằng pháp luật nhưng luật pháp chưa thừa nhận.

Vấn đề khác ĐB Mạnh nêu ra liên quan chấm dứt việc nuôi con nuôi. ĐB Mạnh đề nghị bổ sung đối với trường hợp cả cha mẹ đẻ, con nuôi và cha mẹ nuôi đồng thuận việc chấm dứt nuôi con nuôi và đồng thời bổ sung các thủ tục để thay đổi họ, quê quán, tên cha mẹ trong giấy khai sinh cho trẻ.

Đề xuất ngăn chặn hành vi “găm giữ” trẻ để trục lợi

Cùng thảo luận về dự thảo Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), ĐBQH Lưu Thị Thúy Hằng (Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ) cho rằng, cần bịt kín lỗ hổng trong công tác “hậu kiểm”, giám sát và báo cáo tình hình phát triển của trẻ sau khi làm con nuôi.

Theo bà Hằng, tại khoản 1 và khoản 2 Điều 22 dự thảo Luật quy định: Định kỳ 6 tháng một lần trong thời hạn 3 năm kể từ ngày giao nhận con nuôi, cha mẹ nuôi có trách nhiệm báo cáo và UBND cấp xã kiểm tra, theo dõi tình hình phát triển của con nuôi.

Đồng thời, tại khoản 3 Điều 24 quy định người làm công tác xã hội chỉ tham gia hỗ trợ, theo dõi đánh giá hòa nhập khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền, cá nhân có liên quan.

“Tôi cho rằng quy định như vậy là còn nặng tính hình thức và chứa đựng rủi ro lớn cho sự an toàn của trẻ”, nữ ĐBQH nhìn nhận.

Bà Hằng phân tích, nếu cha mẹ nuôi có hành vi ngược đãi, hành hạ hoặc bóc lột con nuôi thì bản thân không bao giờ họ tự viết báo cáo, khai nhận hành vi vi phạm gửi lên UBND xã. Bên cạnh đó, việc giới hạn thời gian theo dõi chỉ trong 3 năm là rất ngắn.

“Một đứa trẻ được nhận nuôi lúc 1 tuổi thì đến năm 4 tuổi là cơ quan nhà nước hết trách nhiệm theo dõi định kỳ; trong khi từ 5 tuổi đến dưới 18 tuổi mới là giai đoạn trẻ dễ bị bạo hành, dễ bị bắt nghỉ học để cưỡng bức lao động hoặc xâm hại”, ĐBQH Lưu Thị Thúy Hằng nêu.

Nữ đại biểu tỉnh Phú Thọ cũng cho rằng, người làm công tác xã hội chỉ vào cuộc “khi có yêu cầu” sẽ dẫn đến sự bị động. Cha mẹ bạo hành sẽ luôn tìm cách trốn tránh trách nhiệm, cô lập đứa trẻ với bên ngoài chứ không bao giờ yêu cầu hỗ trợ.

Vì vậy, bà Hằng kiến nghị UBND cấp xã phải cử người làm công tác bảo vệ trẻ em, người làm công tác xã hội cấp xã trực tiếp đến tận nơi cư trú để thăm gặp, kiểm tra thực tế (định kỳ và đột xuất) tình trạng thể chất, tâm lý của trẻ, chứ không chỉ nhận báo cáo giấy từ cha mẹ nuôi.

Bà Hằng đề nghị kéo dài thời gian giám sát, trong 3 năm đầu kiểm tra 6 tháng/lần; sau 3 năm tiếp tục duy trì chế độ giám sát định kỳ hàng năm (hoặc giám sát theo mức độ rủi ro) cho đến khi trẻ đủ 18 tuổi, kết hợp cập nhật hình ảnh, dữ liệu sức khỏe, học tập của trẻ lên Cơ sở dữ liệu điện tử về nuôi con nuôi kết nối với cơ sở dữ liệu về trẻ em.

Để ngăn chặn hành vi “găm giữ” trẻ em tại các cơ sở bảo trợ xã hội và hành vi môi giới con nuôi trái phép, bà Hằng cho biết khoản 1 Điều 11 dự thảo Luật quy định cơ sở trợ giúp xã hội phải định kỳ rà soát để chuyển trẻ sang hình thức nuôi con nuôi, không để trẻ sống tập trung lâu dài.

“Báo cáo thẩm tra đã chỉ rõ, nhiều cơ sở trợ giúp xã hội ngoài công lập hiện nay cố tình không thực hiện trách nhiệm chuyển đổi hình thức chăm sóc thay thế cho trẻ. Thực chất ở một số nơi, việc giữ hàng chục, hàng trăm đứa trẻ lại là để kêu gọi từ thiện trục lợi, trong khi điều kiện chăm sóc không đảm bảo, dẫn đến bạo hành hệ thống bóc lột sức lao động có hệ thống”, nữ ĐBQH nêu ví dụ.

ĐBQH tỉnh Phú Thọ đề nghị bổ sung hành vi bị cấm là “Cơ sở trợ giúp xã hội cố tình cản trở hoặc không thực hiện trách nhiệm chuyển đổi hình thức chăm sóc thay thế cho trẻ em khi có đủ điều kiện vì mục đích trục lợi”.

Điều 27 dự thảo Luật quy định căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi là khi: “Cha, mẹ nuôi bị kết án về một trong các hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con nuôi; ngược đãi, hành hạ con nuôi”.

Bà Hằng cho rằng quy định phải chờ đến khi “bị kết án”, tức là phải qua khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử hình sự là quá trễ để cứu một đứa trẻ. Bởi có những vụ bạo hành chưa đến mức xử lý hình sự hoặc đang trong quá trình điều tra kéo dài, nếu không chấm dứt ngay quyền làm cha mẹ nuôi thì đứa trẻ vẫn phải chịu đựng sự uy hiếp, tổn thương thể xác và tinh thần.