Đảng viên làm kinh tế: Không để quyền lực trở thành lợi thế kinh doanh

Một doanh nghiệp thuộc sở hữu của đảng viên tham gia đấu thầu không đương nhiên là vi phạm. Nhưng nếu người đó đồng thời tham gia xây dựng tiêu chí, thẩm định hồ sơ hoặc quyết định kết quả lựa chọn nhà thầu của chính dự án ấy thì nguy cơ xung đột lợi ích sẽ xuất hiện.

Đây là tình huống được TS Đinh Văn Minh, nguyên Vụ trưởng thuộc Thanh tra Chính phủ, phân tích khi trả lời phóng viên Báo Điện tử VTC News về yêu cầu kiểm soát quyền lực trong bối cảnh Trung ương khuyến khích đảng viên làm giàu chính đáng.

Theo ông Đinh Văn Minh, phải phân biệt lợi thế hình thành từ năng lực quản trị, công nghệ, chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh với lợi thế có được nhờ thông tin nội bộ, sự ưu tiên trái quy định hoặc việc sử dụng tài sản công.

Không đứng tên doanh nghiệp vẫn có thể là người hưởng lợi

TS Đinh Văn Minh cho rằng, khuyến khích đảng viên đầu tư, kinh doanh không đồng nghĩa với nới lỏng kiểm soát quyền lực. Một trong những vấn đề cần làm rõ là ai thực sự sở hữu, chi phối và hưởng lợi từ doanh nghiệp.

Thông tin trên giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp chưa phản ánh đầy đủ quan hệ lợi ích. Người đứng tên có thể không phải người bỏ vốn, điều hành hoặc hưởng lợi cuối cùng.

“Chẳng hạn, một cán bộ không đứng tên doanh nghiệp nhưng thực tế bỏ vốn, chi phối hoạt động và hưởng lợi từ kết quả kinh doanh. Nếu người này đồng thời có thẩm quyền giải quyết những công việc liên quan đến doanh nghiệp đó, nguy cơ xung đột lợi ích sẽ xuất hiện”, ông Minh nói.

Theo ông, cần đối chiếu thông tin về đăng ký kinh doanh, góp vốn, tài sản, thu nhập và các giao dịch liên quan để xác định người thực sự chi phối, hưởng lợi. Tuy nhiên, không thể suy diễn rằng cứ có quan hệ gia đình, cho vay hoặc hỗ trợ vốn là che giấu sở hữu. Việc xác minh phải dựa trên chứng cứ khách quan.

Phải ngăn chặn việc sử dụng quyền lực, thông tin chưa công khai, tài sản và nguồn lực công để phục vụ lợi ích kinh tế tư nhân.

TS Đinh Văn Minh

Một vấn đề khác được TS Đinh Văn Minh lưu ý là kê khai tài sản trung thực chưa đủ để loại trừ xung đột lợi ích.

Một cán bộ có thể kê khai đúng phần vốn góp tại doanh nghiệp nhưng vẫn tham gia quyết định những vấn đề liên quan đến doanh nghiệp đó. Hồ sơ kê khai không sai, song lợi ích riêng vẫn có nguy cơ ảnh hưởng đến tính khách quan trong thực thi công vụ.

Vì vậy, khi phát sinh lợi ích liên quan đến công việc được giao, người có chức vụ, quyền hạn phải thực hiện trách nhiệm báo cáo theo quy định. Cơ quan có thẩm quyền cần đánh giá nguy cơ, xem xét bố trí người khác giải quyết công việc hoặc không để người có lợi ích liên quan tham gia quyết định.

Ông Đinh Văn Minh cho rằng, việc kiểm soát cần tập trung vào những vị trí có khả năng tác động trực tiếp đến lợi ích doanh nghiệp, nhất là người tham mưu, quyết định về đất đai, đầu tư, đấu thầu, cấp phép và phân bổ nguồn lực công.

Cùng với công khai, minh bạch các quyết định sử dụng nguồn lực công, những hành vi che giấu lợi ích, can thiệp trái quy định hoặc lợi dụng chức quyền phải được xử lý nghiêm.

“Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào quan hệ gia đình hay việc cho vay, góp vốn để kết luận có hành vi che giấu sở hữu. Điều quan trọng là xác định ai thực sự kiểm soát, hưởng lợi từ doanh nghiệp và có lợi dụng người khác đứng tên để né tránh trách nhiệm hay không”, TS Đinh Văn Minh nói thêm.

Không đặt thêm rào cản nhưng phải kiểm soát xung đột lợi ích

TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, cho rằng Quy định 224 mở thêm cơ hội huy động nguồn lực hợp pháp cho phát triển kinh tế. Tuy nhiên, quyền kinh doanh phải được xác định rõ, cùng những giới hạn phù hợp với chức trách của từng nhóm đảng viên.

Quy định nêu rõ, đảng viên ngoài khu vực công được thực hiện các hoạt động kinh doanh mà pháp luật không cấm, không phải xin tổ chức đảng chấp thuận. Với cán bộ, công chức, viên chức và các nhóm đối tượng khác, phạm vi tham gia được xác định theo những điều kiện, giới hạn tương ứng.

Đáng chú ý, cấp ủy, tổ chức đảng không được đặt thêm điều kiện, thủ tục hạn chế quyền kinh doanh hợp pháp ngoài khuôn khổ Quy định và hướng dẫn của Ban Bí thư.

“Điều này có ý nghĩa thiết thực đối với chất lượng thực thi. Quyền được xác định trong văn bản cần được tôn trọng nhất quán khi áp dụng. Nếu mỗi nơi bổ sung một yêu cầu, mỗi cấp đặt thêm một thủ tục, sự yên tâm đầu tư sẽ suy giảm”, ông Nguyễn Sĩ Dũng nhấn mạnh.

TS Nguyễn Sĩ Dũng lưu ý, việc chấp thuận trong nội bộ Đảng không thay thế điều kiện, trình tự, thủ tục theo pháp luật. Đây là ranh giới cần được nhận thức đầy đủ để quyền kinh doanh được thực hiện trong một trật tự thể chế thống nhất.

Cấp ủy, tổ chức đảng không được đặt thêm điều kiện, thủ tục hạn chế quyền kinh doanh hợp pháp ngoài khuôn khổ Quy định và hướng dẫn của Ban Bí thư.

TS Nguyễn Sĩ Dũng

Về kiểm soát quyền lực, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội dẫn quy định mới của Trung ương yêu cầu xem xét lợi ích trực tiếp, gián tiếp và lợi ích thực tế được thụ hưởng, không phụ thuộc vào người đứng tên sở hữu tài sản hoặc thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh.

Đảng viên còn có trách nhiệm kịp thời báo cáo khi phát sinh xung đột lợi ích; không tham gia xử lý công việc có xung đột lợi ích chưa được kiểm soát, trừ trường hợp cấp có thẩm quyền cho phép.

Để thực hiện thống nhất, ông Dũng đề xuất hướng dẫn rõ những vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích, thẩm quyền chấp thuận, trách nhiệm báo cáo và biện pháp kiểm soát. Với thủ tục cần chấp thuận, nên xác định cụ thể hồ sơ, thời hạn và trách nhiệm giải quyết.

Ngoài ra, theo TS Nguyễn Sĩ Dũng, cần bảo đảm sự thống nhất giữa quy định của Đảng và pháp luật, tránh phát sinh những thủ tục giám sát mang tính hình thức.

Bổ sung một nguy cơ khác, TS Nguyễn Tiến Dĩnh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, cảnh báo về tình trạng tham nhũng chính sách khi đảng viên có chức vụ, quyền hạn tham gia hoạt động kinh doanh.

“Đối với các đảng viên giữ chức vụ có chức năng hoạch định chính sách thì cần kiểm soát để tránh việc lồng ghép lợi ích cá nhân vào chính sách, hoặc đề xuất chính sách có lợi cho cá nhân, doanh nghiệp của bản thân và gia đình”, ông Nguyễn Tiến Dĩnh nêu.

Theo nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, hiện đã có các quy định về đạo đức công vụ, những điều đảng viên không được làm và trách nhiệm của cán bộ, đảng viên. Việc khuyến khích tham gia hoạt động kinh tế vẫn phải tuân thủ những quy định này; trường hợp vi phạm phải bị xử lý nghiêm.

Ông Nguyễn Tiến Dĩnh đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát để chủ trương được thực hiện đúng. Quy định phải chặt chẽ, gắn liền với nâng cao trách nhiệm của cán bộ, đảng viên… vừa giúp giải phóng được tiềm năng làm kinh tế của cán bộ, đảng viên, vừa giữ vững tính liêm chính của bộ máy.