Chuyên gia: 'Ranh giới đỏ' quy hoạch sông Hồng chính là không gian thoát lũ

Ngày 21/9, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội tổ chức Tọa đàm trực tuyến với chủ đề “Sông Hồng - Biểu tượng phát triển mới của Thủ đô”.

KTS Trần Huy Ánh (Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội) cho biết, những nguyên tắc quan trọng đối với không gian sông Hồng đã được xác định khá rõ về mặt pháp lý.

Theo KTS Trần Huy Ánh, “ranh giới đỏ” được xác định trong các quyết định này chính là không gian thoát lũ, gồm lòng sông và bãi sông nằm giữa hai đê.

Đáng chú ý, trong không gian thoát lũ có 6 nội dung không được thực hiện: Không xây dựng công trình gây cản trở dòng chảy; không gây cản lũ, làm mất không gian chứa lũ; không ảnh hưởng đến dòng chảy hoặc để xảy ra nguy hiểm, mất an toàn; không gây tổn thất về người và tài sản khi có lũ lớn; không nâng cao các tuyến đê bối hiện có và không xây dựng đê bối mới.

Hai yêu cầu được thực hiện là tuân thủ Luật Đê điều và giữ nguyên vị trí các tuyến đê hiện có. Những nguyên tắc này cho thấy phát triển không gian ven sông không thể tách rời yêu cầu bảo đảm an toàn phòng, chống lũ. Mọi ý tưởng tổ chức không gian, khai thác cảnh quan hay phát triển đô thị đều phải được đặt trong giới hạn của hành lang thoát lũ và các quy định về đê điều.

Cùng nhìn từ góc độ khoa học tự nhiên, KTS Trần Minh Tuấn (nhóm nghiên cứu Không gian mặt nước Hà Nội) cho rằng, điều quan trọng trước hết là phải nghiên cứu kỹ đặc điểm của sông Hồng, đặc biệt là sự biến thiên mực nước, để đưa ra giải pháp phù hợp.

Theo ông, có thời điểm mực nước sông Hồng xuống rất thấp, khoảng 1-2m, nhưng có lúc lên tới 10,5m. Bởi vậy, theo KTS Trần Minh Tuấn, cách tiếp cận phù hợp là “sống chung với dòng sông”. Đây không chỉ là câu chuyện xử lý ngập lụt mà còn là tổ chức không gian đô thị: Thuận theo đặc tính tự nhiên của dòng sông.

Cùng thảo luận, GS.TS Lê Văn Nghị (Giám đốc Phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia về động lực học sông biển, Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam) cho rằng, bài toán cốt lõi là tổ chức được hành lang thoát lũ phù hợp.

Ông Lê Văn Nghị cho biết, trên một dòng sông, dòng chảy động lực chính tập trung ở lòng sông, sau đó giảm dần về phía bãi sông. Trong khi đó, không gian bãi sông Hồng hiện có sự biến đổi rất lớn, nơi phình rộng, nơi thu hẹp. Vì vậy, khi tổ chức lại không gian bãi sông cần tạo được hành lang thoát lũ, bảo đảm dòng nước không bị cản trở khi mùa lũ đến.

Ngoài ra, sông Hồng cũng có biên độ biến đổi mực nước giữa mùa kiệt và mùa lũ rất lớn, đây là cơ sở để tính toán không gian ven sông theo các tầng, bậc khác nhau.

Theo GS.TS Lê Văn Nghị, trước hết phải là lòng sông chính, tiếp đến là khu vực thường xuyên ngập lũ, rồi khu vực ít ngập hơn và sau đó mới đến không gian đô thị. Ngay trong khu vực đô thị cũng cần xác định mức độ rủi ro, mức độ an toàn phù hợp thay vì áp dụng cứng nhắc một tiêu chuẩn cho mọi khu vực.

GS.TS Lê Văn Nghị cho rằng, cần đồng thời giải quyết hai bài toán an toàn. Một là an toàn cho hệ thống đê sông Hồng, bảo đảm phát triển đô thị không làm gia tăng mực nước, ảnh hưởng đến khả năng chống lũ của hệ thống đê. Hai là an toàn của chính đô thị được hình thành trong không gian ven sông, để khi xảy ra thiên tai lớn, khó lường, công trình và hạ tầng vẫn có khả năng thích ứng nhất định.

Hai yêu cầu này cần được tính toán ngay từ quá trình quy hoạch và triển khai xây dựng. Khai thác không gian, tiềm năng của sông Hồng vì thế phải đi cùng bảo đảm an toàn lâu dài cho hệ thống đê và khu vực đô thị.