Chuyên gia: 'Ghét bố mẹ' có thể là lớp vỏ của tổn thương chưa được lắng nghe

Tôi quan sát thấy một số hội nhóm trên mạng xã hội, nơi người trẻ chia sẻ những bức xúc với cha mẹ. Nhiều người, đặc biệt là những người đang có con thấy lo lắng, thậm chí tức giận. Có thể họ coi rằng vấn đề này là tuổi trẻ bốc đồng, một số người thì coi rằng đó là vấn đề đạo đức, nhưng không đơn thuần như vậy.

Thứ nhất, tại sao con người lại kêu đau? Nguyên nhân trực tiếp nhất là nhiều bạn trẻ có thể đang trải qua những tổn thương, cảm xúc khó gọi tên. Đây là tiếng kêu của những đứa trẻ bị tổn thương. Tại sao người ta lại hận thù, giận dữ? Vì người ta đau. Những cảm xúc như giận dữ, thù ghét đôi khi có thể trở thành lớp vỏ che phủ cho sự tổn thương và cảm giác bị từ chối.

Con người chúng ta, ai cũng khao khát kết nối với cội nguồn, đó là cha mẹ. Khi mệt mỏi, đau đớn, sợ hãi mà không tìm được cách phù hợp để bày tỏ với cha mẹ, thì năng lượng kết nối bị tắc nghẽn, hóa thành sự giận dữ. Cho nên, việc tìm đến những hội nhóm này có thể phản ánh nhu cầu được lắng nghe, đồng cảm khi những cảm xúc trong gia đình chưa được giải tỏa.

Thứ hai, ở đây có hiện tượng “đồng cảm và khuếch đại nỗi đau”. Chúng ta cần về bản chất của tâm trí đám đông, khi những nỗi đau cá nhân không được chuyển hóa, chúng sẽ đi tìm sự đồng điệu.

Ở một số hội nhóm, người tham gia tìm thấy sự đồng cảm, tìm cảm giác an toàn, và được lắng nghe khi bộc lộ bản thân. Và mạng xã hội góp phần khuếch đại thêm tâm lý đám đông này.

Vì sao những đứa trẻ lại “ghét bố mẹ”?

Thứ nhất, mọi cảm xúc, mọi cách thể hiện không tự nhiên đến sau một đêm. Nó là quá trình rất dài. Nó đến từ hành trình nuôi dạy con từ nhỏ cho đến khi các em thể những cảm xúc này, thường là ở độ tuổi dậy thì. Như vậy, nó đã được dung dưỡng cả chục năm trời.

Tôi thấy ở nhiều gia đình, cách ứng xử khắc nghiệt hoặc áp đặt có thể liên quan đến những trải nghiệm mà cha mẹ từng có trong quá khứ. Họ mang theo những “hạt giống” sợ hãi, tức giận, kiểm soát từ thế hệ trước.

Thứ hai, văn hóa của chúng ta là văn hóa Á Đông, cùng với cách giáo dục trong gia đình và xã hội, chưa tạo ra nhiều môi trường an toàn để trẻ bộc lộ cảm xúc. Trẻ thường được dạy phải nghe lời, phải biết vâng lời người lớn và ít được khuyến khích thể hiện cảm xúc cá nhân. Những câu như “Cá không ăn muối cá ươn, con không nghe lời cha mẹ trăm đường con hư” hay “Biết thì thưa thốt, không biết dựa cột mà nghe” đã trở nên rất quen thuộc.

Bạn thử hình dung một đứa trẻ nói với cha mẹ rất đơn giản rằng “Con không hài lòng với mẹ”, “Con đang giận bố” hoặc “Con thấy bố mẹ đang nói với con rất vô lý”. Thế nhưng, trong một số gia đình, trẻ có thể ngay lập tức bị chụp mũ là con hư, con hỗn hoặc con bất hiếu. Dần dần, trẻ học được rằng bộc lộ cảm xúc có thể khiến mình gặp rắc rối.

Đóng hội nhóm có giải quyết được nỗi đau phía sau?

Thứ nhất, các bạn cần được hướng dẫn chăm sóc cảm xúc, nuôi dưỡng đời sống sức khỏe tinh thần. Chúng ta có thể tổ chức hướng dẫn online hoặc tích hợp vào kỹ năng sống ở trường. Chúng ta cần hướng dẫn cho các em chuyển hóa cảm xúc tiêu cực.

Thay vì chạy trốn lên mạng xã hội để than vãn, tìm sự đồng tình, tìm cảm giác được chữa lành thì hãy quay về với chính mình. Đơn giản nhất là nhận diện: “Tôi đang có một cơn giận/nỗi đau khổ rất lớn đối với bố mẹ”, quan sát cảm xúc này, viết ra bài học có ý nghĩa nào đó từ cảm xúc này, tìm cách thể hiện quan điểm hay cảm xúc với bố mẹ một cách hòa bình, tìm kiếm sự giúp đỡ từ thầy cô, chuyên gia tâm lý học đường.

Thứ hai, muốn nuôi con trong hạnh phúc, cha mẹ cần chữa lành chính mình. Cha mẹ cũng có tuổi thơ, cha mẹ cũng từng có nỗi đau. Cha mẹ không thể cho con cái thứ mình không có. Nếu cha mẹ không có bình an, sự nhẹ nhàng, hạnh phúc bên trong thì rất khó để lắng nghe con cái. Vô tình, con cái thành nơi trút bỏ áp lực. Vì vậy, cha mẹ cần nhận diện những mô thức kiểm soát, áp đặt của bản là từ những tổn thương trong quá khứ. Khi chữa lành, thì mới có thể chuyển hóa.

Thứ ba, tạo ra những không gian đối thoại và chữa lành thực chất. Tôi từng nghe một số người đưa ra giải pháp chẳng hạn như: báo cơ quan chức năng để bỏ các nhóm như vậy, nhưng gốc rễ vẫn ở đó. Dẹp nhóm đó thì các em thì lập nhóm khác. Dập tắt không phải là cách chuyển hóa cảm xúc.

Thay vì lên án hay cấm đoán các nhóm mạng xã hội, thì có chăng chúng ta tổ chức các chương trình kết nối các thế hệ, có thể là trực tiếp hoặc trực tuyến. Tại đó có các chuyên gia tâm lý làm trung gian, lắng nghe và hòa giải. Họ được đào tạo bài bản luôn có đầy đủ phương pháp để làm điều này.

Vì vậy tôi cho rằng để giải quyết vấn đề này thì cả xã hội phải vào cuộc. Đây không phải là vấn đề riêng của các em. Đây là vấn đề chung của cả cộng đồng, trong đó có cha mẹ, giáo viên, xã hội, văn hóa phẩm, các kênh truyền thông…

Chúng ta phải nhìn sự kiện có bài viết uất ức với cha mẹ trên mạng xã hội có thể là tín hiệu cầu cứu của những người trẻ bị bất lực. Cả xã hội cần chung tay để giúp đỡ các em.