TP.HCM lắp 20.000 tủ đổi pin, gỡ nút thắt hạ tầng cho xe máy điện

Không chỉ giải quyết những bất tiện của xe máy điện, mạng lưới đổi pin còn được kỳ vọng sẽ thúc đẩy người dân chuyển đổi xe xăng sang xe điện.

Điều kiện tiên quyết để chuyển đổi xanh

Xe máy điện được nhắc đến như một giải pháp quan trọng nhằm giảm khí thải, tiếng ồn và áp lực ô nhiễm môi trường tại các đô thị lớn. Tuy nhiên, tốc độ chuyển đổi từ xe máy xăng sang xe máy điện vẫn chưa đạt kỳ vọng, nguyên nhân lớn nhất nằm ở bài toán hạ tầng.

Trả lời phóng viên Báo Điện tử VTC News, PGS.TS Nguyễn Hồng Quân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế tuần hoàn (ĐHQG TP.HCM), khẳng định, việc đầu tư hạ tầng xanh, trong đó có hạ tầng đổi pin cho xe máy điện, là yếu tố quan trọng trong quá trình chuyển đổi giao thông xanh: “Hạ tầng giúp hệ thống vận hành đồng bộ, thuận lợi hơn, qua đó thúc đẩy nhanh quá trình chuyển đổi”.

Theo ông, trong bối cảnh TP.HCM có mật độ xe máy rất lớn, nếu không giải quyết được bài toán hạ tầng thì xe điện khó trở thành phương tiện phổ biến, dù có nhiều ưu điểm về môi trường.

PGS.TS Nguyễn Hồng Quân cũng cho rằng quy mô triển khai mạng lưới tủ đổi pin cần được tính toán trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá sát với nhu cầu sử dụng thực tế của từng nhóm đối tượng. Nhu cầu đổi pin chủ yếu tập trung ở nhóm lao động, người dân gặp hạn chế về điều kiện sạc pin tại nhà, trong khi không ít hộ gia đình vẫn có thể chủ động sạc pin bằng hạ tầng hiện có.

Vì vậy, tiến độ cũng như số lượng tủ đổi pin cần được cân nhắc thận trọng, nhằm bảo đảm hiệu quả đầu tư, tránh tình trạng lãng phí hoặc khai thác chưa hết công năng.

Một trong những ưu điểm lớn nhất của mô hình đổi pin là rút ngắn đáng kể thời gian nạp năng lượng cho phương tiện. Thay vì phải chờ sạc pin hàng giờ, người dùng chỉ mất vài phút để đổi pin đầy và tiếp tục hành trình.

Anh N.V.T., tài xế xe công nghệ (ngụ phường An Khánh, TP.HCM), cho biết nếu hệ thống đổi pin được phủ rộng, anh sẵn sàng chuyển sang xe máy điện: “Chạy xe cả ngày, chỉ cần 2-3 phút đổi pin là đi tiếp thì tiện chẳng kém gì đổ xăng. Điều quan trọng là không phải lo hết pin giữa đường”.

Nhiều người dân sống tại chung cư cũ, nhà trọ cũng hy vọng mô hình đổi pin sẽ giúp họ tiếp cận xe máy điện dễ dàng hơn, khi việc lắp đặt trạm sạc tại nhà còn gặp nhiều rào cản về kỹ thuật và an toàn.

“Chìa khóa” thay đổi hành vi người tiêu dùng

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Hoàng Dũng đánh giá chủ trương phát triển mạng lưới tủ đổi pin là bước đi chiến lược “đi trước đón đầu” của TP.HCM.

“Nếu nhìn vào chi phí đầu tư ban đầu cho 20.000 tủ đổi pin, chắc chắn đó là con số rất lớn. Tuy nhiên, chúng ta không nên coi đây là chi phí tiêu dùng, mà phải xem đó là chi phí đầu tư hạ tầng thiết yếu cho tương lai, giống như xây cầu đường hay mạng lưới điện”, ông Dũng phân tích.

Theo vị chuyên gia này, lợi ích dài hạn của việc đầu tư hạ tầng đổi pin thể hiện rõ ở ba khía cạnh. Thứ nhất là lợi ích kinh tế - môi trường khi giảm khí thải từ hàng triệu xe máy xăng, qua đó tiết kiệm chi phí y tế cộng đồng và chi phí xử lý ô nhiễm. Thứ hai là an ninh năng lượng, giúp giảm phụ thuộc vào biến động giá xăng dầu. Thứ ba là kích thích hình thành các ngành kinh tế mới trong chuỗi giá trị xe điện.

Ông Dũng cho rằng, rào cản lớn nhất khiến người dân còn e ngại xe điện không nằm ở ý thức bảo vệ môi trường, mà ở những lo lắng rất thực tế. Người dân lo hết điện giữa đường, lo thời gian sạc quá lâu và lo chi phí thay pin sau vài năm sử dụng. Mô hình tủ đổi pin giải quyết đồng thời cả ba vấn đề này.

Khi hạ tầng đổi pin phủ rộng, việc nạp năng lượng cho xe điện trở nên nhanh gọn như đổ xăng. Đồng thời, mô hình thuê pin giúp người dùng không phải lo chi phí pin xuống cấp, tạo tâm lý yên tâm trong quá trình sử dụng lâu dài.

PGS.TS Nguyễn Hồng Quân cho rằng đầu tư hạ tầng đổi pin không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, mà còn tác động trực tiếp đến hành vi và thói quen di chuyển của người dân TP.HCM.

“Mô hình đổi pin giúp tăng tính tiện lợi, giảm thời gian chờ sạc, tạo sự chủ động khi sử dụng xe máy điện. Qua đó, quá trình chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện có thể diễn ra nhanh và hiệu quả hơn”, ông nói.

Theo ông, với đặc thù đô thị đông đúc, mật độ di chuyển cao như TP.HCM, những giải pháp giúp tiết kiệm thời gian và tăng tính linh hoạt sẽ có tác động rất lớn đến quyết định lựa chọn phương tiện của người dân.

Bên cạnh lợi ích, việc triển khai hàng chục nghìn tủ đổi pin cũng đặt ra yêu cầu cao về quy hoạch và quản lý đô thị. Chuyên gia Huỳnh Thị Mỹ Nương, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Đào tạo lãnh đạo và dịch vụ phát triển bền vững, cho rằng đây là “phép thử” quan trọng đối với năng lực quản trị của TP.HCM.

Theo bà, để mạng lưới đổi pin thực sự trở thành hạ tầng thông minh, thành phố cần triển khai đồng bộ ba điều kiện then chốt. Thứ nhất, quy hoạch phải đi trước, với tư duy tích hợp không gian đô thị. Các tủ đổi pin cần được bố trí tại những vị trí chiến lược như nhà chờ xe buýt, ga metro, bãi đỗ xe công cộng, thay vì dàn trải trên vỉa hè.

Thứ hai, hạ tầng kỹ thuật phải đảm bảo an toàn tuyệt đối, đặc biệt về phòng cháy chữa cháy và khả năng chịu tải của lưới điện khu vực. Thứ ba, quản lý vận hành phải được số hóa, gắn với chế tài rõ ràng để tránh tình trạng thiết bị xuống cấp, bị bỏ hoang hoặc ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị.

Các chuyên gia đều cho rằng nếu TP.HCM triển khai thành công, mạng lưới tủ đổi pin sẽ trở thành mô hình mẫu để các địa phương khác học tập, đồng thời tạo cơ sở thực tiễn cho việc hoàn thiện chính sách giao thông xanh trên phạm vi cả nước.