Thu nhập tài xế Grab tại Đông Nam Á cao hay thấp?

Grab được thành lập tại Malaysia năm 2012 và sau đó chuyển trụ sở về Singapore. Năm 2018, Uber rút khỏi Đông Nam Á và đổi lấy 27,5% cổ phần Grab, tạo bước ngoặt đưa Grab lên vị thế dẫn đầu thị trường gọi xe khu vực. Từ gọi xe, Grab mở rộng sang giao đồ ăn, mua sắm và dịch vụ tài chính, trở thành một “siêu ứng dụng” hoạt động tại tám quốc gia. Dù cạnh tranh với GoTo và Foodpanda, Grab vẫn giữ vị trí nổi bật tại Đông Nam Á.

Sự mở rộng này tạo ra lực lượng tài xế và đối tác giao hàng lớn. Tài xế được Grab phân loại là “đối tác” thay vì người lao động.

Singapore

Tài xế Grab tại Singapore có thể đạt thu nhập gộp khoảng 2.500-5.500 SGD mỗi tháng, tương đương 46-102 triệu đồng, khi làm việc 10-12 tiếng mỗi ngày. Sau khi trừ chi phí thuê xe 70-90 SGD mỗi ngày, cùng tiền xăng hoặc điện và bảo dưỡng, thu nhập ròng còn khoảng 2.000-3.500 SGD.

Tuy nhiên, mức thu nhập này phải đặt trong bối cảnh chi phí sống rất cao. Tiền thuê nhà và sinh hoạt có thể lên tới 2.000-3.500 SGD mỗi tháng, trong khi thu nhập bình quân khoảng 5.000-5.500 SGD. Vì vậy, thu nhập tài xế Grab chỉ được đánh giá ở mức trung bình đến thấp so với mặt bằng chung. Grab cũng thu 20% cước GrabCar và 0,60 SGD mỗi chuyến GrabTaxi.

Singapore có cơ chế bảo vệ tài xế tương đối đặc biệt. Theo Platform Workers Act, Grab đóng góp CPF (một quỹ an sinh xã hội) cho tài xế, với tỷ lệ được báo cáo tăng từ 3,5% lên 7% và dự kiến hướng tới 17%. Tài xế cũng được đại diện bởi các tổ chức chính thức như Hiệp hội Xe Cho Thuê Tư Nhân Quốc Gia và Hiệp hội Nhà Giao Hàng Quốc Gia.

Malaysia

Tài xế Grab toàn thời gian tại Malaysia được báo cáo có thu nhập khoảng 2.000-4.500 MYR mỗi tháng, tương đương khoảng 11-25 triệu đồng. GrabCar áp dụng mức chiết khấu 20%, trong khi GrabFood có mức chiết khấu khoảng 20-30%, tùy hợp đồng.

So với thu nhập bình quân toàn quốc khoảng 3.000-3.500 MYR mỗi tháng, thu nhập của tài xế Grab được đánh giá là tương đương hoặc thấp hơn một chút. Tại các đô thị như Kuala Lumpur, chi phí sinh hoạt được ước tính khoảng 2.000-3.000 MYR mỗi tháng, chưa kể tác động của giá xăng. Điều này khiến phần thu nhập thực tế còn lại của tài xế bị thu hẹp đáng kể.

Bức tranh tại Malaysia cũng cho thấy thu nhập của tài xế không chỉ phụ thuộc vào số lượng chuyến xe mà còn chịu ảnh hưởng trực tiếp từ cách nền tảng tính cước. Ví dụ, Grab từng giảm phí theo quãng đường nhưng tăng phí thời gian chờ do kẹt xe. Thay đổi này khiến tài xế phản ứng, với hàng trăm GrabFood tuần hành tại trụ sở Grab ở Petaling Jaya, yêu cầu mức cước tối thiểu mỗi đơn.

Thái Lan

Tại Thái Lan, thu nhập của tài xế Grab nằm trong khoảng 15.000-35.000 baht mỗi tháng, nhưng mức thu nhập phụ thuộc khá rõ vào loại hình công việc. Tài xế GrabCar có thể đạt khoảng 18.000-35.000 baht, trong khi GrabBike và GrabFood được báo cáo ở mức 12.000-25.000 baht mỗi tháng. Các khoảng này tương ứng lần lượt khoảng 13-25 triệu đồng và 8,5-18 triệu đồng.

Một trong những điểm khiến thu nhập thực tế của tài xế Thái Lan chịu áp lực là tỷ lệ chiết khấu tương đối cao. Theo báo cáo, tổng mức chiết khấu của Grab vào khoảng 27,5-30%, bao gồm 25% phí hoa hồng và 2,5% phí xử lý thanh toán. Như vậy, một phần đáng kể giá trị mỗi chuyến đi không trở thành thu nhập của tài xế.

So với mức lương tối thiểu hoặc thu nhập trung bình được báo cáo ở khoảng 15.000-25.000 baht mỗi tháng, thu nhập từ Grab được đánh giá là ngang bằng hoặc nhỉnh hơn một chút. Tuy nhiên, tại Bangkok, nơi chi phí sinh hoạt khoảng 12.000-20.000 baht mỗi tháng, lợi thế này không thực sự quá lớn. Cạnh tranh từ các nền tảng khác như Bolt và InDrive cũng khiến số lượng chuyến tài xế có thể nhận bị ảnh hưởng. Trong bối cảnh đó, các nhóm tài xế GrabBike và hiệp hội xe ôm truyền thống Win nhiều lần biểu tình tại Bangkok, yêu cầu chính phủ kiểm soát mức chiết khấu của các nền tảng.

Indonesia

Indonesia lại là một trường hợp đặc biệt bởi quy mô lực lượng tài xế và mức độ tổ chức của tài xế. Thu nhập được báo cáo ở khoảng 3-7 triệu rupiah mỗi tháng, tương đương khoảng 4,8 - 11,2 triệu đồng, tùy việc tài xế hoạt động tại Jakarta hay các tỉnh khác.

Trước đây, Grab áp dụng mức chiết khấu 20%. Tuy nhiên, sức ép từ lực lượng tài xế góp phần thúc đẩy thay đổi chính sách. Báo cáo cho biết chính phủ Indonesia ban hành quy định buộc các ứng dụng gọi xe như Grab và GoTo hạ trần phí dịch vụ xuống 8%. Đây là một trong những thay đổi đáng chú ý nhất về chính sách chiết khấu trong khu vực.

Đằng sau thay đổi đó là một phong trào tài xế có tổ chức mạnh. Các công đoàn như Serikat Pekerja Angkutan Indonesia và Sepoi liên tục tổ chức những cuộc biểu tình với quy mô hàng nghìn người tại Jakarta, trong đó có các hoạt động tại khu vực văn phòng Grab. Các yêu cầu tập trung vào việc giảm tỷ lệ chiết khấu xuống 10% và phản đối những thay đổi trong ngành gọi xe công nghệ.

Tuy nhiên, ngay cả khi nhìn vào mức thu nhập 3-7 triệu rupiah, điều kiện kinh tế của tài xế Indonesia vẫn không hẳn thuận lợi. Tại Jakarta, thu nhập từ Grab chỉ sát hoặc tương đương mức lương tối thiểu khu vực, được báo cáo khoảng 5,06 triệu rupiah. Chi phí sinh hoạt tại thủ đô khiến nhiều tài xế phải kéo dài thời gian làm việc lên 12-14 tiếng mỗi ngày.

Philippnes

Philippines có mức thu nhập tài xế Grab tương đối rộng. Tài xế GrabCar được báo cáo có thể kiếm khoảng 15.000-35.000 peso mỗi tháng, tương đương khoảng 6,5-15 triệu đồng. Trong khi đó, tài xế GrabFood và GrabExpress có mức khoảng 10.000-20.000 peso, tương đương 4,3-8,6 triệu đồng.

Một đặc điểm đáng chú ý của thị trường Philippines là cơ chế chiết khấu phân cấp theo hạng tài xế. Khung chiết khấu chung được báo cáo dao động từ 17-21%. Tài xế hạng Platinum chịu mức 17%, hạng Gold khoảng 19%, trong khi Silver hoặc Member chịu khoảng 20,5-21%. Cách tính này khiến thứ hạng trên nền tảng có ảnh hưởng trực tiếp đến phần doanh thu mà tài xế giữ lại.

Thu nhập GrabCar tại Philippines được đánh giá là tương đương mặt bằng lao động phổ thông ở Manila, nơi mức thu nhập được báo cáo khoảng 18.000-28.000 peso mỗi tháng. Nhưng kẹt xe nghiêm trọng tại thủ đô làm giảm số chuyến xe hoàn thành trong mỗi giờ. Nói cách khác, dù giá trị một chuyến xe không nhất thiết thấp, thời gian bị mất vì giao thông khiến năng suất tính theo giờ của tài xế giảm xuống.

Chính sách giảm giá cho hành khách cũng trở thành vấn đề gây tranh cãi. Cơ quan Quản lý Giao thông đường bộ Philippines và Thượng viện từng điều tra Grab liên quan đến việc tài xế phải gánh khoản giảm giá 20% dành cho người cao tuổi, người khuyết tật và sinh viên. Hiệp hội tài xế Laban TNVS nhiều lần khiếu nại lên cơ quan quản lý và đe dọa tổ chức “Tigil Byahe”, tức dừng xe để yêu cầu can thiệp vào mức chiết khấu của Grab.

Campuchia

Tại Campuchia, thu nhập của tài xế Grab được báo cáo ở khoảng 250-500 USD mỗi tháng, tương đương khoảng 6,2-12,4 triệu đồng. Đây là mức thu nhập tương đối đáng kể khi đặt cạnh mặt bằng thu nhập Campuchia được báo cáo ở khoảng 200-350 USD mỗi tháng. Tuy nhiên, lợi thế này bị bào mòn bởi chi phí vận hành.

Grab thường thu mức chiết khấu khoảng 15-20%. Trước áp lực từ tài xế và tình trạng chi phí nhiên liệu tăng cao, Bộ Lao động và Đào tạo Nghề Campuchia đứng ra hòa giải giữa các nền tảng và tài xế. Một thỏa thuận được báo cáo là áp trần chiết khấu tối đa 15% và yêu cầu Grab cùng PassApp hỗ trợ thêm 500 riel, tương đương khoảng 0,12 USD, cho mỗi chuyến để bù đắp chi phí nhiên liệu.

Tuy nhiên, các tổ chức đại diện tài xế cho rằng những giải pháp ngắn hạn chưa đủ để giải quyết vấn đề. Hiệp hội Kinh tế Phi chính thức Độc lập IDEA vận động chính phủ xây dựng khung pháp lý dài hạn và đề xuất giảm vĩnh viễn trần chiết khấu xuống 8-10%, thay vì chỉ áp dụng các gói hỗ trợ trong thời gian ngắn. Báo cáo cũng cho biết giá gas LPG và xăng tăng mạnh, khiến chi phí vận hành có thể chiếm tới 40-50% doanh thu của tài xế.

Myanmar

Thu nhập tài xế được báo cáo ở mức 300.000-700.000 kyat mỗi tháng, nhưng do đồng kyat mất giá mạnh và lạm phát cao, giá trị quy đổi chỉ còn khoảng 80-200 USD. Grab áp dụng mức chiết khấu khoảng 10-15%, đồng thời triển khai nhiều chính sách thưởng và giảm phí để duy trì lực lượng tài xế.

Grab tại Myanmar cũng được báo cáo đã triển khai các gói trợ cấp khẩn cấp và phiếu mua nhiên liệu ưu đãi cho những tài xế đạt tiêu chí nhất định. Tuy nhiên, những hỗ trợ này không thể xóa bỏ tác động của lạm phát và sự mất giá của đồng tiền.

Điểm chung nổi bật giữa các quốc gia là tranh luận về thu nhập tài xế còn lại bao nhiêu sau khi trả phí nền tảng và chi phí vận hành, đồng thời phải bỏ ra bao nhiêu giờ lao động để tạo ra khoản tiền đó.