Tham vọng Bắc Cực: Mỹ muốn gì ở Greenland?

Kể từ khi nhậm chức Tổng thống Mỹ vào tháng 1/2025, ông Donald Trump nhiều lần tuyên bố muốn sáp nhập Greenland "bằng mọi giá" với nhiều phương án khác nhau, bao gồm cả tấn công quân sự. Hôm 9/1, bất chấp sự phản đối từ các nhà lập pháp Greenland, ông Trump vẫn giữ vững lập trường khi đe dọa Mỹ sẽ chiếm lấy hòn đảo này, bất kể họ có thích hay không.

Tại sao ông Trump lại quan tâm đến Greenland?

Greenland từ lâu đã nằm trong chương trình nghị sự của ông Trump, song các lý do mà ông đưa ra cho tham vọng này có sự thay đổi theo thời gian. Năm 2019, trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên, ông từng xác nhận việc chỉ đạo trợ lý nghiên cứu khả năng Mỹ mua lại hòn đảo rộng lớn ở Bắc Cực và mô tả thương vụ này “về cơ bản là thương vụ bất động sản lớn”.

Hồi tháng 2/2025, Tổng thống Trump tiếp tục nhấn mạnh nhu cầu kiểm soát Greenland, nhưng lần này với lập luận liên quan đến “an ninh kinh tế”. Gần đây hơn, ông lại chuyển trọng tâm sang lý do “an ninh quốc gia”, cho rằng Mỹ cần Greenland từ góc độ chiến lược, bất chấp những rủi ro tiềm ẩn mà quan điểm này có thể gây ra đối với tương lai của NATO.

Nằm giữa Mỹ và Nga, Greenland sở hữu vị trí chiến lược then chốt, ngày càng được đánh giá cao về ý nghĩa quốc phòng và đang dần trở thành điểm nóng địa chính trị trong bối cảnh khủng hoảng khí hậu gia tăng. Sự tan chảy của băng ở Bắc Cực không chỉ làm thay đổi môi trường tự nhiên mà còn mở ra những tính toán mới về an ninh và ảnh hưởng toàn cầu.

Hồi cuối năm 2025, nhà lãnh đạo Mỹ cũng từng nhấn mạnh Mỹ cần Greenland vì an ninh quốc gia, không phải vì khoáng sản. Ông Trump nói: "Nếu nhìn vào Greenland, dọc theo bờ biển, các vị sẽ thấy tàu của Nga và Trung Quốc ở khắp nơi. Chúng tôi cần Greenland vì an ninh quốc gia. Chúng ta phải có nó".

Bên cạnh dầu khí, Greenland còn nắm giữ nhiều loại nguyên liệu thô quan trọng, đặc biệt là những khoáng sản thiết yếu cho công nghệ xanh. Nguồn tài nguyên này đang thu hút sự chú ý của nhiều quốc gia, trong đó có Trung Quốc - nước giữ vai trò chi phối trong sản xuất đất hiếm toàn cầu và từng phát tín hiệu hạn chế xuất khẩu khoáng sản chiến lược. Trong bối cảnh đó, việc Mỹ tìm cách kiểm soát hoặc mua lại Greenland được xem là bước đi nhằm hạn chế ảnh hưởng của Trung Quốc trong cuộc cạnh tranh tài nguyên và công nghệ.

"Ông Trump là người làm bất động sản. Greenland là một trong những mảnh đất có giá trị nhất nếu xét về lợi ích kinh tế và phòng thủ chiến lược trong 3 - 5 thập kỷ tới", người đứng đầu bộ phận phân tích tại công ty tư vấn rủi ro chính trị Eurasia Group ở Mỹ Clayton Allen cho hay.

Greenland còn có thể đóng vai trò như bàn đạp để giúp Mỹ tăng cường hiện diện phòng thủ và là địa điểm triển khai các hệ thống đánh chặn tên lửa. Điều này càng trở nên quan trọng khi chính quyền ông Trump theo đuổi tham vọng hệ thống phòng thủ "Vòm Vàng".

Sáng kiến này có tổng mức đầu tư lên tới hàng tỷ USD, được khởi động vào tháng 5 năm ngoái, thu hút nhiều chú ý khi thường xuyên được đặt lên bàn cân so sánh với hệ thống “Mái vòm Sắt” của Israel. Đây được xem là kế hoạch mang tính tham vọng cao, với mục tiêu xây dựng lá chắn toàn diện nhằm bảo vệ lãnh thổ Mỹ trước nguy cơ bị tấn công bằng tên lửa.

"Mỹ cần tiếp cận Bắc Cực, nhưng hiện nay họ không có nhiều lối tiếp cận trực tiếp. Greenland có thể cung cấp cho họ điều đó. Mỹ cần triển khai các hệ thống phòng không ngày càng gần Nga để đối phó với các vũ khí thế hệ mới mà chúng ta hiện nay chưa thể phòng thủ hiệu quả. Greenland giúp mang lại khả năng đó", ông Allen thông tin thêm.

85% dân số Greenland bác ý tưởng sáp nhập vào Mỹ

Đây không phải lần đầu Mỹ công khai muốn sáp nhập Greenland. Năm 1867, dưới thời Ngoại trưởng William Seward, nhiều cuộc thảo luận được tổ chức nhằm tìm cách mua lại Alaska. Đến năm 1868, ông Seward được cho là sẵn sàng đề xuất mức giá 5,5 triệu USD để mua cả Greenland và Iceland.

Năm 1910, một cuộc trao đổi đất đai ba bên được thảo luận, trong đó Mỹ sẽ giành được Greenland để đổi lấy việc Đan Mạch nhượng lại một phần Philippines do Mỹ kiểm soát và việc trả lại Bắc Schleswig từ Đức cho Đan Mạch cũng được đề xuất.

Một nỗ lực chính thức hơn được thực hiện vào năm 1946, ngay sau Thế chiến II. Nhận thấy vai trò quan trọng của Greenland trong việc giám sát các hoạt động của Liên Xô, chính quyền của Tổng thống Harry Truman đề nghị Đan Mạch 100 triệu USD để mua hòn đảo này nhưng Đan Mạch thẳng thừng bác bỏ.

Đến thời Tổng thống Trump, dù nhiều lần ông tuyên bố muốn sáp nhập Greenland vào lãnh thổ Mỹ nhưng người dân trên hòn đảo này từ chối. Theo kết quả cuộc thăm dò thực hiện vào năm 2025 do tờ Đan Mạch Berlingske thực hiện, có gần 85% dân số Greenland bác bỏ ý tưởng này.

Trong khi đó, cuộc thăm dò khác do YouGov thực hiện cho thấy chỉ có 7% người Mỹ ủng hộ ý tưởng quân đội Mỹ tấn công Greenland.

“Nhà Trắng muốn mua lại đất của người dân Greenland, chứ không phải trả đúng giá trị thực của Greenland, một giá trị vượt xa khả năng chi trả của Mỹ. Ông Trump nghĩ ông ta có thể mua Greenland với giá rẻ mạt, chứ không phải với giá trị thực sự của nó đối với Đan Mạch hay châu Âu. Nỗ lực đàm phán trực tiếp với người dân Greenland là sự xúc phạm và đe dọa đến chủ quyền của Đan Mạch và châu Âu", nhà kinh tế nổi tiếng Jeffrey Sachs cho biết.

Cùng với đó, nhiều nhà phân tích chính trị cho rằng cuộc tấn công của Mỹ nhằm sáp nhập Greenland là hành vi vi phạm trực tiếp hiệp ước NATO, nhưng Nhà Trắng tuyên bố sử dụng vũ lực để giành lấy Greenland là một trong những lựa chọn. Đan Mạch, đồng minh của NATO tuyên bố mọi cuộc tấn công sẽ chấm dứt liên minh quân sự.

Lựa chọn cuối cùng dành cho Mỹ

Trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Trump được cho là đang cân nhắc khả năng sáp nhập Greenland, Nhà Trắng đã thực hiện nhiều cuộc thảo luận xoay quanh một phương án khác: ký kết thỏa thuận quốc tế với mô hình chia sẻ chủ quyền mang tính đặc thù.

Theo Reuters, nhiều quan chức Mỹ bàn đến khả năng xây dựng Hiệp ước Liên kết Tự do (COFA) - khuôn khổ hợp tác mà Washington hiện áp dụng với 3 quốc đảo có chủ quyền ở Thái Bình Dương gồm Micronesia, quần đảo Marshall và Cộng hòa Palau.

Theo mô hình này, Mỹ đảm nhận trách nhiệm về quốc phòng và an ninh để đổi lấy viện trợ kinh tế. Tuy nhiên, nội dung cụ thể của từng hiệp ước có sự khác biệt, tùy thuộc vào thỏa thuận song phương giữa Mỹ và mỗi quốc gia ký kết.

Về mặt lý thuyết, để có thể tiến tới một thỏa thuận theo khuôn khổ COFA, Greenland trước hết sẽ phải tách khỏi Đan Mạch và trở thành thực thể có chủ quyền độc lập.

Trả lời câu hỏi về việc vì sao chính quyền ông Trump từng tuyên bố không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực nhằm kiểm soát Greenland, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết mọi phương án đều luôn được đặt lên bàn cân. Tuy nhiên, bà nhấn mạnh con đường mà ông Trump ưu tiên hàng đầu vẫn là giải pháp ngoại giao.

Trong động thái mới nhất, Hạ nghị sĩ Randy Fine thuộc đảng Cộng hòa, bang Florida cũng đệ trình “Đạo luật Sáp nhập và Bang hóa Greenland” lên Quốc hội, cho phép Tổng thống Trump thực hiện “mọi bước đi cần thiết để sáp nhập hoặc giành được Greenland”. Cùng với đó, dự luật yêu cầu chính quyền phải báo cáo Quốc hội về những bước cần thiết để hòn đảo này cuối cùng được kết nạp thành một bang của Mỹ.

Greenland là một phần của Đan Mạch từ hơn 300 năm qua. Hòn đảo ban đầu là thuộc địa và từ năm 1979 trở thành vùng lãnh thổ tự trị. Năm 2008, hòn đảo thông qua Đạo luật Tự trị, cho phép quyền tự quản lớn hơn, song trách nhiệm về quốc phòng và đối ngoại vẫn thuộc về Đan Mạch.