Khó tin cách Nga dùng xe bán tải gắn súng máy hạ UAV Ukraine

UAV cỡ nhỏ tạo sức ép lên phòng không truyền thống

Sự phổ biến của máy bay không người lái (UAV) cỡ nhỏ đang buộc quân đội Nga điều chỉnh cách tổ chức phòng không. Bên cạnh các tổ hợp tên lửa và pháo phòng không truyền thống, Moskva phát triển các tổ hỏa lực cơ động phòng không (MOG), sử dụng phương tiện gọn nhẹ, vũ khí bộ binh và thiết bị phát hiện mục tiêu để đối phó với những mối đe dọa trên không ở cự ly gần.

UAV cỡ nhỏ có thể trinh sát, mang thiết bị thả đạn hoặc thực hiện các cuộc tấn công kiểu cảm tử. Kích thước nhỏ khiến một số phương tiện khó bị radar phát hiện, trong khi sử dụng tên lửa đánh chặn đắt tiền để tiêu diệt chúng có thể không hiệu quả về kinh tế.

Thách thức còn đến từ những đợt tập kích có số lượng UAV lớn. Theo nguồn tin Nga, phía Ukraine đã tăng cường sử dụng UAV tấn công tầm xa nhằm vào các mục tiêu sâu trong lãnh thổ Nga. Khi những đợt tập kích như vậy buộc các hệ thống phòng không truyền thống phải phân tán nguồn lực, các tổ hỏa lực cơ động có thể đảm nhiệm một phần nhiệm vụ đánh chặn ở tuyến gần.

Xe bán tải gắn súng máy và các phương tiện đánh chặn

Các tổ MOG của Nga bắt đầu xuất hiện từ năm 2023, bên cạnh những mô hình tương tự được phía Ukraine đề cập trước đó. Những đơn vị này được triển khai trong nhiều lực lượng, chủ yếu nhằm tăng cường phòng không lục quân, bảo vệ khu vực hậu phương, đô thị, cơ sở quân sự, công nghiệp và hạ tầng quan trọng.

Mỗi tổ thường có quân số nhỏ, phương tiện cơ động, hệ thống liên lạc, thiết bị phát hiện mục tiêu và vũ khí phù hợp. Phương tiện được sử dụng khá đa dạng, từ xe bán tải, xe buggy địa hình đến các dòng xe tải nhẹ cải tiến như UAZ-452/3741, thường được gọi là “Bukhanka”. Thùng xe có thể được bố trí bệ súng, đạn dự trữ và thiết bị điện tử.

Một số tổ được cho là trang bị radar cỡ nhỏ hoặc thiết bị trinh sát tín hiệu để hỗ trợ phát hiện UAV. Khả năng trao đổi dữ liệu với sở chỉ huy và các đơn vị phòng không lân cận đóng vai trò quan trọng, giúp phân công mục tiêu và hạn chế tình trạng nhiều đơn vị cùng đối phó một mục tiêu trong khi những mục tiêu khác bị bỏ sót.

Vũ khí phổ biến nhất là súng máy, gồm PKM, PKT, DShK, NSV và Kord. Một số cấu hình sử dụng nhiều súng máy trên cùng bệ để tăng mật độ hỏa lực. Súng máy cỡ đạn thông thường có thể khai hỏa ở cự ly khoảng 1 km, trong khi súng máy hạng nặng có tầm khai hỏa lên tới khoảng 1,5 km. Đây là khoảng cách khai hỏa, không đồng nghĩa với khả năng tiêu diệt UAV chắc chắn ở cự ly tương ứng.

Các tổ cơ động còn sử dụng súng trường bộ binh và súng săn bán tự động. Đạn ghém có thể phát huy tác dụng trước những mục tiêu nhỏ ở cự ly gần, nhưng tầm bắn hiệu quả thường chỉ vài chục mét, có thể đạt khoảng 100 m tùy loại đạn và đặc điểm mục tiêu.

Một hướng phát triển khác là UAV đánh chặn. Mẫu UAV mang tên “Yolka” có khối lượng phóng khoảng 1,3 kg theo tài liệu giới thiệu của nhà phát triển; một bảng thông số tại sự kiện Army of Drones “Archipelago-2025” nêu mức tối đa tới 2 kg. Tầm đánh chặn được công bố lên tới 3 km. Phương tiện có thể sử dụng hệ thống quang điện tử và máy tính trên khoang để hỗ trợ người điều khiển hoặc dẫn đường tự động tới mục tiêu.

Ngoài hỏa lực trực tiếp, một số phương tiện cơ động được trang bị thiết bị tác chiến điện tử nhằm gây nhiễu hệ thống điều khiển UAV. Theo nguồn tin, các thiết bị này có thể ảnh hưởng đến hoạt động của phương tiện đối phương trong phạm vi vài trăm mét, tùy cấu hình và điều kiện tác chiến.

Tính cơ động

Ưu thế chính của MOG nằm ở khả năng nhanh chóng thay đổi vị trí, tăng cường bảo vệ những khu vực còn sơ hở và phản ứng với các hướng tiếp cận UAV mới. Khi được tích hợp vào mạng lưới chỉ huy phòng không, các tổ này có thể phối hợp với những hệ thống tên lửa và pháo phòng không để phân chia mục tiêu theo tính chất, cự ly và mức độ nguy hiểm.

Tuy nhiên, mô hình này không phải giải pháp toàn diện. Hiệu quả phát hiện bằng mắt thường và thiết bị quang điện tử có thể suy giảm vào ban đêm, khi sương mù hoặc trong điều kiện mưa. Việc sử dụng súng máy chống mục tiêu bay thấp cũng đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, đặc biệt tại những khu vực có hoạt động hàng không dân dụng.

Các đợt tập kích với mật độ UAV lớn còn có thể gây quá tải cho lực lượng phòng thủ. Trong khi đó, đối phương có thể cải tiến phương tiện gây nhiễu, làm giảm hiệu quả của các UAV đánh chặn và hệ thống điều khiển liên quan. Việc trang bị không đồng nhất giữa các tổ cũng tạo ra những thách thức về bảo đảm kỹ thuật, huấn luyện và phối hợp tác chiến.

Theo Topwar.ru, Nga có thể tiếp tục cải tiến các bệ súng, phát triển đạn chuyên dụng chống UAV và nâng cao tính năng của phương tiện đánh chặn. Những thay đổi này nhằm tăng hiệu quả của lớp phòng thủ tầm gần, thay vì thay thế các tổ hợp phòng không truyền thống.

Sự phát triển của các tổ hỏa lực cơ động cho thấy cuộc cạnh tranh giữa UAV tấn công và hệ thống phòng thủ đang thúc đẩy quân đội tìm kiếm những giải pháp có chi phí hợp lý, dễ triển khai và có thể mở rộng số lượng. Dù vậy, hiệu quả lâu dài của mô hình vẫn phụ thuộc vào khả năng phối hợp toàn hệ thống, chất lượng phát hiện mục tiêu và năng lực duy trì hoạt động trước những đợt tập kích ngày càng phức tạp.