Biến dữ liệu di sản thành nguồn lực cho công nghiệp văn hóa

Xây dựng Kho dữ liệu văn hóa số quốc gia là một trong 17 bài toán trọng tâm được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố tại lễ ra mắt Mạng lưới Phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam ngày 12/10.

Sáng kiến hướng tới tập hợp, số hóa, chuẩn hóa và kết nối các nguồn tài nguyên văn hóa đang phân tán, tạo nền tảng phục vụ nghiên cứu, giáo dục, sản xuất nội dung và phát triển các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Trong bài phát biểu công bố 17 bài toán phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam năm 2026, ông Nguyễn Huy Dũng, Thứ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch, nhấn mạnh kho dữ liệu văn hóa số là nền móng cho hệ sinh thái văn hóa Việt Nam.

“Văn hóa không chỉ là tài nguyên cần bảo tồn mà còn có thể trở thành nguồn lực phát triển kinh tế thông qua việc kết nối, khai thác dữ liệu trên một hạ tầng chung”, Thứ trưởng nói.

Theo kế hoạch, trong năm 2026, kho dữ liệu hướng tới vận hành phiên bản đầu tiên, mở cổng kết nối thử nghiệm để doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo cùng khai thác.

Tạo nguồn nguyên liệu cho các ngành sáng tạo

Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên văn hóa phong phú, từ di tích lịch sử, hiện vật, kiến trúc đến nghệ thuật trình diễn, lễ hội và tri thức dân gian. Tuy nhiên, để những giá trị này trở thành nguồn lực cho công nghiệp văn hóa, việc số hóa cần đi cùng khả năng kết nối, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu.

Ông Trần Hoàng, Cục trưởng Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả, cho biết dữ liệu di sản vật thể và phi vật thể được xác định là một trong những nền tảng ưu tiên khi xây dựng các sáng kiến phát triển công nghiệp văn hóa.

Nguồn dữ liệu này sẽ trở thành chất liệu để các nhà sáng tạo phát triển sản phẩm trong nhiều lĩnh vực. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cũng hướng tới hình thành thị trường giao dịch tài sản số, nơi doanh nghiệp và người sáng tạo có thể kết nối, phát triển các sản phẩm sở hữu trí tuệ.

Khả năng khai thác dữ liệu văn hóa được thể hiện qua những ứng dụng như bản sao số di sản, không gian văn hóa số Cultureverse và các công cụ sáng tạo nội dung.

Chẳng hạn, dữ liệu số hóa về di tích, hiện vật có thể phục vụ xây dựng không gian tham quan thực tế ảo, thiết kế bối cảnh phim, trò chơi điện tử hoặc sản phẩm giáo dục tương tác.

Một nguồn dữ liệu có thể được nhiều đơn vị khai thác cho những mục đích khác nhau, qua đó mở rộng giá trị kinh tế của di sản mà không phụ thuộc hoàn toàn vào hoạt động tham quan trực tiếp.

Phát biểu tại sự kiện, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cũng nhấn mạnh khả năng kết nối giữa các lĩnh vực.

Theo Bộ trưởng, một kho dữ liệu văn hóa số có thể cung cấp chất liệu cho phim ảnh, trò chơi, thời trang và những ứng dụng AI. Giá trị sẽ lớn hơn khi một nguồn tư liệu phục vụ nhiều hoạt động sáng tạo, một sản phẩm mở ra nhiều trải nghiệm và cơ hội kinh doanh.

Thách thức từ chuẩn hóa đến thương mại hóa dữ liệu

Dù vậy, xây dựng hạ tầng lưu trữ mới chỉ là bước khởi đầu. Chia sẻ bên lề sự kiện, ông Nguyễn Mạnh Tùng, Tổng giám đốc Công ty CP YooTek Holdings, nhận định một trong những rào cản lớn nhất khi hình thành kho dữ liệu văn hóa số quốc gia là chuẩn hóa dữ liệu đầu vào, công việc đòi hỏi trình độ chuyên môn cao.

Ông Tùng cho rằng bên cạnh hạ tầng công nghệ, cần thiết lập cơ chế đồng bộ để thu thập, hợp nhất, làm sạch và vận hành dữ liệu. Đây là điều kiện để nguồn tài nguyên văn hóa có thể được quản lý, khai thác và tiến tới thương mại hóa hiệu quả.

“Dữ liệu cần được phân tầng rõ ràng: nhóm dữ liệu phục vụ nghiên cứu; nhóm dữ liệu quản lý nhà nước; nhóm dữ liệu doanh nghiệp và dữ liệu mở cho người dân tiếp cận tự do”, ông Tùng nói.

Trên góc độ doanh nghiệp, lãnh đạo YooTek Holdings cho rằng mỗi nhóm dữ liệu cần có chính sách khai thác và thương mại hóa phù hợp. Việc phân loại không chỉ phục vụ quản lý mà còn giúp xác định phạm vi tiếp cận, tạo điều kiện cho doanh nghiệp sử dụng dữ liệu để phát triển sản phẩm, dịch vụ sáng tạo.

Định hướng này cũng gắn với mô hình hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thúc đẩy.

Trong đó, Nhà nước kiến tạo hạ tầng và cơ chế, doanh nghiệp đóng góp công nghệ, nguồn lực và năng lực thị trường, còn cộng đồng tham gia sáng tạo, khai thác và thụ hưởng giá trị.

Theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, một kho dữ liệu chỉ thực sự có giá trị khi được cộng đồng khai thác. Vì vậy, hiệu quả của sáng kiến không chỉ nằm ở lượng tài nguyên được số hóa, mà còn ở khả năng chuyển hóa dữ liệu thành sản phẩm, dịch vụ và những nguồn thu mới cho ngành công nghiệp văn hóa.