Vụ xô xát tại quán Cường Dê ở Ninh Bình: Luật sư phân tích tính pháp lý

Liên quan vụ va chạm giữa một nam thanh niên và người đàn ông lớn tuổi tại một nhà hàng thịt dê ở Ninh Bình đang được chia sẻ trên mạng xã hội, luật sư, ThS Nguyễn Sỹ Anh, Giám đốc Công ty Luật Thông Tuệ, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, phân tích những vấn đề pháp lý có thể đặt ra đối với hành vi của các bên.

Không chỉ kết luận chỉ qua hình ảnh

Theo luật sư Sỹ Anh, đối với người có hành vi chửi bới, lăng mạ, khiêu khích, xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, điểm a khoản 3 Điều 8 Nghị định 282/2025/NĐ-CP quy định mức phạt đối với cá nhân từ 3-4 triệu đồng.

Nếu hành vi xúc phạm nghiêm trọng, cơ quan tố tụng có thể xem xét dấu hiệu của tội “Làm nhục người khác” theo Điều 155 Bộ luật Hình sự. Trường hợp bịa đặt hoặc loan truyền thông tin biết rõ là sai sự thật nhằm xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác, có thể xem xét dấu hiệu của tội “Vu khống” theo Điều 156 Bộ luật Hình sự.

Đối với hình ảnh người đàn ông lớn tuổi cầm một vật có hình dạng giống điếu cày đuổi theo nam thanh niên, luật sư cho rằng không thể chỉ dựa vào hình ảnh này để khẳng định đó là “hung khí nguy hiểm” hoặc hành vi đã cấu thành tội “Cố ý gây thương tích”.

Cơ quan chức năng cần xác định vật này là gì, kích thước, trọng lượng, chất liệu và cách thức sử dụng; đồng thời làm rõ người này chỉ cầm vật để đuổi, đe dọa hay thực tế đã sử dụng để đánh người và có gây thương tích hay không.

“Cầm một vật đuổi theo người khác và dùng vật đó đánh người gây thương tích là hai vấn đề pháp lý khác nhau. Muốn xử lý chính xác phải chứng minh hành vi thực tế, không thể suy đoán chỉ từ hình ảnh”, luật sư Sỹ Anh nhấn mạnh.

Bị chửi trước có được đánh lại?

Theo luật sư Sỹ Anh, việc một người bị chửi bới, xúc phạm hoặc khiêu khích trước là tình tiết cần được cơ quan chức năng làm rõ khi đánh giá toàn bộ diễn biến vụ việc.

Tuy nhiên, việc bị người khác chửi hoặc khiêu khích không đồng nghĩa với việc người đó đương nhiên có quyền đánh lại. Tính chất, mức độ của hành vi và diễn biến cụ thể cần được xem xét để xác định trách nhiệm pháp lý của từng bên.

Pháp luật không cho phép lấy một hành vi trái pháp luật này để biện minh hoàn toàn cho một hành vi trái pháp luật khác.

Luật sư Nguyễn Sỹ Anh

Ở chiều ngược lại, cũng không thể chỉ xem xét hành vi phản ứng sau đó mà bỏ qua toàn bộ nguyên nhân và diễn biến trước đó.

Nếu một người đang thực sự bị xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp và chống trả ở mức cần thiết để bảo vệ mình, có thể đặt vấn đề về phòng vệ chính đáng theo Điều 22 Bộ luật Hình sự. Trường hợp chống trả rõ ràng quá mức cần thiết thì cần xem xét theo quy định về vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng.

Trường hợp hành vi không thuộc phòng vệ chính đáng nhưng người thực hiện bị kích động về tinh thần do hành vi trái pháp luật của nạn nhân gây ra, tình tiết này có thể được xem xét là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo điểm e khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự.

Luật sư cũng dẫn Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP, theo đó sự kích động có thể phát sinh tức thời do hành vi trái pháp luật của nạn nhân hoặc trong một số trường hợp là kết quả của hành vi trái pháp luật có tính chất đè nén, lặp đi lặp lại, tích tụ rồi dẫn tới phản ứng.

“Trong vụ việc này, nếu có chứng cứ thể hiện một bên liên tục chửi bới, xúc phạm, khiêu khích, tìm đến gây sự hoặc đã có mâu thuẫn kéo dài từ trước thì những tình tiết đó cần phải được thu thập đầy đủ. Không thể chỉ lấy đoạn clip cuối cùng khi người đàn ông cầm vật đuổi theo rồi coi đó là toàn bộ bản chất của vụ việc”, luật sư nêu quan điểm.

Dưới 11% thương tích vẫn có thể bị xử lý hình sự

Theo luật sư Sỹ Anh, kết luận giám định pháp y về tỷ lệ tổn thương cơ thể là chứng cứ đặc biệt quan trọng nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định có khởi tố hay không.

Đối với tội Cố ý gây thương tích, ngoài tỷ lệ tổn thương cơ thể còn phải xem xét công cụ, phương tiện được sử dụng; vị trí bị tấn công; số lần, cường độ tấn công; ý thức của người thực hiện; hoàn cảnh xảy ra xô xát và các tình tiết khác.

Theo luật sư, cách hiểu “dưới 11% thì không bị hình sự” là không đúng. Dưới 11% vẫn có thể bị truy cứu nếu có một trong các tình tiết tại khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự, chẳng hạn sử dụng hung khí nguy hiểm hoặc có tính chất côn đồ.

Nếu hành vi chưa đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm thì có thể bị xử phạt hành chính theo điểm a khoản 5 Điều 8 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, với mức phạt từ 6-8 triệu đồng đối với cá nhân, đồng thời có thể phải chi trả chi phí khám chữa bệnh.

Luật sư nhấn mạnh, nếu có người khai bị đánh gây thương tích thì cần xác định cơ chế hình thành thương tích và tiến hành giám định pháp y.

“Tỷ lệ phần trăm thương tích chỉ là con số cuối cùng; cơ quan điều tra còn phải chứng minh thương tích đó do hành vi nào, của ai và có quan hệ nhân quả trực tiếp với vụ việc hay không”, luật sư Sỹ Anh nói.

Đối với việc livestream hoặc đăng bài trên mạng xã hội, luật sư cho biết hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống hoặc xúc phạm danh dự, nhân phẩm cá nhân có thể bị xử lý tùy tính chất, mức độ.

Tuy nhiên, luật sư cho rằng cần xem xét cụ thể nội dung phát ngôn, bối cảnh, phạm vi tiếp cận và hậu quả thực tế. Không phải cứ tranh luận gay gắt trên mạng xã hội là đương nhiên cấu thành hành vi vi phạm pháp luật hoặc tội phạm.