Hướng dẫn chi tiết bầu Đại biểu Quốc hội khoá XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031.
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 được tổ chức vào Chủ nhật, ngày 15/3/2026 trên phạm vi cả nước. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh sau 40 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội.
Đây là sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, diễn ra ngay sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Cuộc bầu cử là bước cụ thể hóa các nghị quyết của Đảng, gắn liền với công tác cán bộ và trách nhiệm của các cấp, các ngành trong việc xây dựng bộ máy Nhà nước.
Quyền bầu cử và Quyền ứng cử
Quyền bầu cử là quyền cơ bản của công dân theo quy định của pháp luật thực hiện quyền lựa chọn người đại biểu của mình vào cơ quan quyền lực nhà nước. Quyền bầu cử bao gồm việc giới thiệu người ứng cử và bỏ phiếu bầu cử để lựa chọn người đại diện cho mình tại Quốc hội và HĐND các cấp.
Quyền ứng cử là quyền cơ bản của công dân khi đáp ứng đủ các tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định của pháp luật thì có thể thể hiện nguyện vọng của mình được ứng cử ĐBQH, ứng cử đại biểu HĐND.
Quyền bầu cử là quyền chính trị cơ bản của công dân được Hiến pháp và pháp luật quy định nhằm bảo đảm cho mọi công dân có đủ điều kiện thực hiện việc lựa chọn người đại biểu của mình vào cơ quan quyền lực Nhà nước.
Bầu cử là quyền và nghĩa vụ của công dân
Điều 27 của Hiến pháp và Điều 2 của Luật Bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND quy định: Tính đến ngày bầu cử được công bố, công dân nước Cộng hòa XHCN Việt Nam đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, HĐND các cấp.
Quyền bầu cử là quyền chính trị cơ bản của công dân được Hiến pháp và pháp luật quy định nhằm bảo đảm cho mọi công dân có đủ điều kiện thực hiện việc lựa chọn người đại biểu của mình vào cơ quan quyền lực Nhà nước. Quyền của công dân không tách rời nghĩa vụ của công dân.
Thông qua bầu cử, công dân trực tiếp bỏ phiếu bầu người đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của mình, thay mặt mình thực hiện quyền lực nhà nước, góp phần thiết lập bộ máy nhà nước để tiến hành các hoạt động quản lý xã hội. Vì vậy, thực hiện bầu cử là trách nhiệm của công dân đối với đất nước.
Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng Nhân dân đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025, quy định rõ nguyên tắc bầu cử phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín; xác định cụ thể tiêu chuẩn người ứng cử, trách nhiệm của các cơ quan trong công tác tổ chức bầu cử, quy trình lập danh sách cử tri, hiệp thương, giới thiệu người ứng cử.
Việc nắm vững và thực hiện đúng các quy định của Luật góp phần bảo đảm cuộc bầu cử diễn ra dân chủ, đúng pháp luật, an toàn và hiệu quả; qua đó lựa chọn được những đại biểu xứng đáng đại diện ý chí, nguyện vọng của Nhân dân.
Tiêu chuẩn đối với người được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND
Theo đó, đại biểu Quốc hội phải là người trung thành với Tổ quốc, Nhân dân và Hiến pháp, phấn đấu thực hiện công cuộc đổi mới vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam.
Người ứng cử phải có phẩm chất đạo đức tốt, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, gương mẫu chấp hành pháp luật; có bản lĩnh, kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, mọi biểu hiện quan liêu, hách dịch, cửa quyền và các hành vi vi phạm pháp luật khác. Đồng thời phải có trình độ văn hóa, chuyên môn, có đủ năng lực, sức khỏe, kinh nghiệm công tác và uy tín để thực hiện nhiệm vụ đại biểu Quốc hội; có mối liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến của nhân dân và được nhân dân tín nhiệm; có điều kiện tham gia các hoạt động của Quốc hội.
Đối với đại biểu Hội đồng nhân dân, các tiêu chuẩn cơ bản cũng tương tự. Người ứng cử phải trung thành với Tổ quốc, Nhân dân và Hiến pháp; phấn đấu thực hiện công cuộc đổi mới vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; chỉ có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam. Người ứng cử cần có phẩm chất đạo đức tốt, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, gương mẫu chấp hành pháp luật; có bản lĩnh, kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và các hành vi vi phạm pháp luật.
Đồng thời người ứng cử đại biểu Hội đồng Nhân dân phải có trình độ học vấn, chuyên môn, đủ năng lực, sức khỏe, kinh nghiệm công tác và uy tín để thực hiện nhiệm vụ đại biểu; có điều kiện tham gia các hoạt động của Hội đồng Nhân dân; cư trú hoặc công tác tại cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp thuộc đơn vị hành chính nơi mình ứng cử và có mối liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến của Nhân dân, được Nhân dân tín nhiệm.
Việc quy định chặt chẽ các tiêu chuẩn đối với đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân nhằm bảo đảm những người được bầu thực sự tiêu biểu, có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín để đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân, thực hiện quyền lực nhà nước theo đúng chức trách được giao.
Quy trình bầu cử ĐBQH khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031
Bầu cử được tiến hành theo những nguyên tắc nào?
Theo quy định tại Điều 7 của Hiến pháp năm 2013 và Điều 1 của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, việc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân được tiến hành theo các nguyên tắc sau đây:
- Nguyên tắc bầu cử phổ thông.
- Nguyên tắc bình đẳng.
- Nguyên tắc bầu cử trực tiếp.
- Nguyên tắc bỏ phiếu kín.
Ngày bầu cử được quy định như thế nào?
Điều 5 Luật bầu cử quy định ngày bầu cử phải là ngày Chủ nhật và được công bố chậm nhất là 115 ngày trước ngày bầu cử.
Điều 72 Luật bầu cử quy định: Trường hợp đặc biệt cần hoãn ngày bỏ phiếu hoặc bỏ phiếu sớm hơn ngày quy định thì Ủy ban bầu cử trình Hội đồng bầu cử quốc gia xem xét, quyết định.
Việc bỏ phiếu được bắt đầu và kết thúc khi nào?
Điều 71 Luật bầu cử quy định: Việc bỏ phiếu bắt đầu từ bảy giờ sáng đến bảy giờ tối cùng ngày. Tùy tình hình địa phương, Tổ bầu cử có thể quyết định cho bắt đầu việc bỏ phiếu sớm hơn nhưng không được trước 5 giờ sáng hoặc kết thúc muộn hơn nhưng không được quá 9 giờ tối cùng ngày.
Pháp luật quy định như thế nào về đơn vị bầu cử?
Điều 10 Luật bầu cử, khoản 4 điều 1 Luật sửa đổi Luật bầu cử năm 2025 quy định về đơn vị bầu cử như sau:
Đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng Nhân dân được bầu theo đơn vị bầu cử.
Tỉnh, thành phố được chia thành các đơn vị bầu cử đại biểu Quốc hội.
Số đơn vị bầu cử, danh sách các đơn vị bầu cử và số lượng đại biểu Quốc hội được bầu ở mỗi đơn vị bầu cử được tính căn cứ theo số dân, do Hội đồng bầu cử quốc gia ấn định theo đề nghị của Ủy ban bầu cử ở tỉnh, thành phố và được công bố chậm nhất là 80 ngày trước ngày bầu cử.
Tỉnh, thành phố được chia thành các đơn vị bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh. Xã, phường, đặc khu được chia thành các đơn vị bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã.
Số đơn vị bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, cấp xã, danh sách các đơn vị bầu cử và số lượng đại biểu được bầu ở mỗi đơn vị bầu cử do Ủy ban bầu cử ở cấp đó ấn định theo đề nghị của Ủy ban nhân dân cùng cấp và được công bố chậm nhất là 80 ngày trước ngày bầu cử”.
Mỗi đơn vị bầu cử đại biểu Quốc hội được bầu không quá ba đại biểu. Mỗi đơn vị bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân được bầu không quá năm đại biểu.
Khu vực bỏ phiếu được quy định như thế nào?
Theo Điều 11 Luật bầu cử, điểm a, điểm b khoản 5 điều 1 Luật sửa đổi Luật bầu cử năm 2025 quy định khu vực bỏ phiếu như sau:
1. Mỗi đơn vị bầu cử đại biểu Quốc hội, đơn vị bầu cử đại biểu Hội đồng Nhân dân chia thành các khu vực bỏ phiếu. Khu vực bỏ phiếu bầu cử đại biểu Quốc hội đồng thời là khu vực bỏ phiếu bầu cử đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp.
2. Mỗi khu vực bỏ phiếu có từ ba trăm đến bốn nghìn cử tri. Ở miền núi, hải đảo và những nơi dân cư không tập trung thì dù chưa có đủ ba trăm cử tri cũng được thành lập một khu vực bỏ phiếu.
3. Các trường hợp có thể thành lập khu vực bỏ phiếu riêng:
a) Đơn vị vũ trang Nhân dân;
b) Bệnh viện, nhà hộ sinh, nhà an dưỡng, cơ sở chăm sóc người khuyết tật, cơ sở chăm sóc người cao tuổi có từ năm mươi cử tri trở lên;
c) Cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc, trại tạm giam.
4. Việc xác định khu vực bỏ phiếu do Ủy ban Nhân dân cấp xã quyết định và báo cáo Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh. Trường hợp cần thiết, Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh điều chỉnh việc xác định khu vực bỏ phiếu. Việc xác định khu vực bỏ phiếu được thực hiện trước khi thành lập Tổ bầu cử”.
Nguyên tắc bỏ phiếu bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND
Theo Điều 69 Luật Bầu cử đại biểu quốc hội và đại biểu hội đồng Nhân dân:
- Mỗi cử tri có quyền bỏ một phiếu bầu đại biểu Quốc hội và bỏ một phiếu bầu đại biểu Hội đồng Nhân dân mỗi cấp.
- Cử tri phải tự mình đi bầu cử, không được nhờ người khác bầu cử thay.
- Cử tri không thể tự viết được phiếu bầu thì nhờ người khác viết hộ, nhưng phải tự mình bỏ phiếu; người viết hộ phải bảo đảm bí mật phiếu bầu của cử tri.
- Cử tri khuyết tật không tự bỏ phiếu được thì nhờ người khác bỏ phiếu vào hòm phiếu.
- Cử tri ốm đau, già yếu, khuyết tật không thể đến phòng bỏ phiếu bầu cử tại chỗ ở, chỗ điều trị.
- Người đang bị tạm giam, người đang chấp hành biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc, người đang bị tạm giữ bầu cử tại trại tạm giam, nhà tạm giữ, cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc.
- Khi cử tri viết phiếu bầu, không ai được xem, kể cả thành viên Tổ bầu cử.
- Nếu viết hỏng, cử tri có quyền đổi phiếu bầu khác.
- Khi cử tri bỏ phiếu xong, Tổ bầu cử có trách nhiệm đóng dấu “Đã bỏ phiếu” vào thẻ cử tri.
- Mọi người phải tuân theo nội quy phòng bỏ phiếu./.
Những phiếu bầu cử nào là phiếu không hợp lệ?
Điều 74 Luật bầu cử quy định những phiếu bầu cử không hợp lệ là:
- Phiếu không theo mẫu quy định do Tổ bầu cử phát ra;
- Phiếu không có dấu của Tổ bầu cử;
- Phiếu để số người được bầu nhiều hơn số lượng đại biểu được bầu đã ấn định cho đơn vị bầu cử;
- Phiếu gạch xóa hết họ, tên tất cả những người ứng cử; phiếu ghi thêm tên người ngoài danh sách những người ứng cử hoặc phiếu có ghi thêm nội dung khác.
Trường hợp có phiếu bầu được cho là không hợp lệ thì Tổ trưởng Tổ bầu cử đưa ra để toàn Tổ xem xét, quyết định. Tổ bầu cử không được gạch xóa hoặc sửa các tên ghi trên phiếu bầu.
Bình luận