Lệ thuộc cảm xúc, hành vi lệch lạc: Hệ lụy đáng sợ của phim ngắn AI

Hình ảnh một studio làm phim ngắn AI. (Nguồn: CCTV)

Tại một tổ làm phim ở Trịnh Châu, ê-kíp 20 người dán mắt vào màn hình máy tính để tạo nên Huo Qubing - chuỗi phim ngắn AI dài 100 phút, với thời gian hoàn thành chỉ vẻn vẹn 4 ngày. Không bối cảnh, không diễn viên, các công xưởng AI Trung Quốc chạy hết công suất, biến việc sản xuất phim thành dây chuyền tự động.

Các chuyên viên hậu kỳ biến thành choukashi (người quay số), liên tục nhập lệnh và bấm nút tạo ảnh để lọc ra khung hình đẹp nhất. Một dự án như The Inverse Zone trên Douyin do nhóm Gen Z sản xuất chỉ tốn 4.000-5.000 Nhân dân tệ mỗi tập nhờ các mô hình AI như Seedance 2.0/2.5.

Chi phí rẻ hơn gấp nhiều lần so với sản xuất truyền thống (100.000 Nhân dân tệ/phim AI so với 300.000-500.000 Nhân dân tệ của phim truyền thống) đã tạo nên cơn sốt bùng nổ: Quý 1/2026 ra mắt 128.000 phim ngắn, trong đó hơn 95% do AI tạo ra, đẩy quy mô thị trường tiến tới mốc 120 tỷ Nhân dân tệ (16,5 tỷ USD).

Tuy nhiên, đi cùng làn sóng là những sản phẩm chất lượng thấp được sản xuất với tốc độ chóng mặt, gây hàng loạt hệ lụy nghiêm trọng về mặt xã hội, tâm lý và sức khỏe tinh thần của người xem.

Phim rác kỹ thuật số

Sự trỗi dậy của công nghệ AI đã tái cấu trúc toàn bộ mô hình kinh doanh của ngành phim ngắn Trung Quốc, biến việc sáng tạo nghệ thuật thành chiến lược sản xuất hàng loạt giá rẻ để thử nghiệm thị trường (fail-fast strategy). Về mặt nội dung, trang Baiguan dẫn lời nhà phân tích Amber Zhang gọi các phim ngắn AI là “thức ăn nhanh tinh thần” (junk food) hay “rác kỹ thuật số” (digital slop).

Chúng được thiết kế tối ưu chỉ để kích thích dopamine tức thì qua các mô-típ kịch tính lặp đi lặp lại như phản bội, bạo lực thể xác, cái chết đột ngột hay các pha lật kèo gay cấn.

Khán giả lướt điện thoại trên tàu điện ngầm không bận tâm đến các lỗi bối cảnh hay quy luật vật lý của AI. Họ trả tiền cho những “cú lật cảm xúc” bất ngờ, thay vì những giá trị nghệ thuật lắng đọng.

Nghiêm trọng hơn, việc tiếp xúc thường xuyên với các nhân vật AI hay dịch vụ “bạn đồng hành ảo” dễ khiến người xem, đặc biệt là trẻ em, hình thành sự lệ thuộc về cảm xúc, xóa mờ ranh giới giữa thực và ảo, ảnh hưởng đến giao tiếp xã hội ngoài đời thực, đồng thời kích thích thói quen nghiện internet và chi tiêu bất hợp lý.

Sự bùng nổ của nội dung AI còn khiến học sinh rơi vào trạng thái thụ động, suy giảm tư duy phản biện và khả năng sáng tạo. Thậm chí, các nội dung thao túng cảm xúc hoặc thiếu kiểm duyệt có thể gây ra những ảnh hưởng cực đoan, hành vi lệch lạc.

Cơ quan chức năng siết quản lý

Trước những rủi ro ngày càng hiện hữu đối với sức khỏe tinh thần của thế hệ trẻ, Cơ quan Quản lý Không gian mạng Trung Quốc (CAC) cùng các bộ ngành truyền thông đã đồng loạt vào cuộc để thiết lập các hàng rào pháp lý nghiêm ngặt. CAC đã công bố dự thảo quy định bảo vệ trẻ em trên không gian mạng gồm 25 điều nhằm thiết lập một khung pháp lý toàn diện.

Quy định nghiêm cấm cá nhân dưới 16 tuổi làm streamer hoặc phát sóng trực tiếp, đồng thời bắt buộc các nền tảng phát video phải cung cấp và kích hoạt “chế độ dành cho trẻ vị thành niên” khi người dùng dưới 16 tuổi theo dõi.

Các cơ quan quản lý truyền thông liên tục mở các đợt càn quét, xử lý nghiêm các video AI bị biến đổi theo hướng thô tục hoặc các phim ngắn bị lên án vì khắc họa sai lệch, bôi nhọ hình ảnh phụ nữ.

Bộ Giáo dục Trung Quốc cũng yêu cầu AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ trong trường học, không thay thế giáo viên. Học sinh tiểu học không được tự dùng AI tạo nội dung, trong khi học sinh THCS và THPT được tiếp cận AI theo mức độ phù hợp với lứa tuổi.

Nhà trường không được dùng AI trực tiếp để chấm điểm, thi cử hay xử lý dữ liệu nhạy cảm. Trung Quốc cũng cấm AI cung cấp dịch vụ “bạn đồng hành ảo” cho trẻ vị thành niên, đồng thời yêu cầu kiểm soát thời gian sử dụng và chuyển con người xử lý khi phát hiện nội dung liên quan đến tự sát hoặc tự hại.

Hệ lụy cho ngành công nghiệp

Dù công nghệ AI giúp các nhà sản xuất tối ưu chi phí và tạo ra những kỷ lục doanh thu mới cho ngành giải trí, việc thiếu vắng chiều sâu cảm xúc con người cùng các rủi ro xã hội đi kèm đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ từ nhiều phía.

Phó Giáo sư Tôn Bân từ Đại học Truyền thông Trung Quốc) cho rằng: “Diễn viên quần chúng tại phim trường Hoành Điếm, nhân viên ánh sáng, nhân viên dựng bối cảnh giá rẻ và thợ dựng phim thuần túy là những người đầu tiên chịu ảnh hưởng”.

Còn theo đạo diễn Hàn Lực Thần, các phim AI tràn ngập thị trường hiện nay chỉ là “hàng dây chuyền, không có cốt lõi”. Diễn viên Tất Chí Cường tại Hoành Điếm - người từng nhận lời mời đóng phim liên tục nhưng giờ đây chỉ nhận được 1-2 cuộc gọi mỗi tháng, bình luận: “AI có thể biết yêu là gì, nhưng nó chưa bao giờ thực sự yêu”.

Bên cạnh vấn đề việc làm, ngành phim còn đối mặt với lỗ hổng pháp lý khi việc cấp phép sử dụng hình ảnh thời trẻ của người nổi tiếng để tạo nhân vật AI ngày càng phổ biến.

Chuyên gia nghiên cứu văn hóa Trương Bằng đến từ Đại học Sư phạm Nam Kinh cảnh báo rằng, nếu thiếu cơ chế quản lý và chia sẻ doanh thu rõ ràng, việc khai thác hình ảnh AI sẽ gây ảnh hưởng tới cuộc sống của các diễn viên thực.