François Bibonne: Làm phim về Việt Nam như hành trình tìm về nguồn cội

François Bibonne sinh năm 1995 tại Pháp, có bà nội là người Việt. Bà mất, François theo những ký ức trong câu chuyện bà từng kể về Việt Nam với ý tưởng làm những bộ phim để khám phá, kết nối nguồn cội Việt Nam với bản sắc Pháp của mình.

“Bà nội rất yêu nhạc cổ điển, nên đối với tôi, việc quay phim về nhạc cổ điển giống như cách để níu giữ hình ảnh của bà, để cảm thấy như bà vẫn luôn bên cạnh...”

Bộ phim “Once upon a bridge in Vietnam” (Ngày xưa có một nhịp cầu tại Việt Nam) tập đầu tiên, kể về Việt Nam thông qua âm nhạc cổ điển, giành giải Phim tài liệu ngắn xuất sắc nhất của Giải thưởng phim Los Angeles năm 2022.

François Bibonne cho biết: “Tập đầu khá thành công vì được quay, dựng trong thời gian đại dịch COVID-19, có lẽ tôi là số ít những người làm phim tài liệu về Việt Nam thời điểm đó. Khi phim ra mắt ở Việt Nam và châu Âu, nhiều người xem rơi nước mắt. Tập phim gợi cho nhiều người Việt xa xứ nỗi nhớ quê hương, muốn quay lại Việt Nam, về Hà Nội, trở lại miền Bắc…”

Dự án kéo dài tới 3 năm để anh thực sự hoàn thiện phiên bản ưng ý nhất, và khởi đầu cho dự án dài hơi hơn: đi dọc đất nước làm các bộ phim tài liệu về âm nhạc Việt Nam.

“Ngày xưa có một nhịp cầu tại Việt Nam 2”, là hành trình khám phá của riêng François Bibonne về sự liên kết giữa bóng đá Việt Nam và âm nhạc. Phim được chiếu ở rạp BHD tại Hà Nội hồi tháng 4/2026, gây bất ngờ với khán giả.

François kể: “Khán giả vốn chờ đợi tôi kể về nghệ thuật. Khi tôi làm phim về niềm đam mê bóng đá ở Việt Nam, họ bất ngờ, thắc mắc tại sao một người yêu âm nhạc, nghệ thuật như tôi lại đi quay phim về bóng đá, vì hai lĩnh vực đó dường như rất khác biệt?

Rồi tôi khiến họ ngạc nhiên khi kết hợp, thể hiện vẻ đẹp của bóng đá qua âm nhạc. Tôi nghĩ tập 2 thậm chí còn tác động mạnh mẽ hơn đến khán giả (so với tập 1-PV), vì khai thác sâu hơn về Việt Nam. Nó cũng dễ dàng phổ biến hơn, vì bóng đá vốn được ưa chuộng hơn nhạc cổ điển”.

François vốn không phải người quá đam mê bóng đá. Chính bộ phim giúp anh hiểu hơn và yêu thích bóng đá hơn, khi anh đến các sân vận động và thực hiện phỏng vấn về chủ đề này.

Về tập 3 của bộ phim, anh cho biết vẫn đang lên ý tưởng cho câu chuyện. “Có thể tôi sẽ đi từ Bắc vào Nam để khám phá văn hóa của miền Trung và miền Nam, bởi vì hai tập đầu chủ yếu tập trung vào miền Bắc.

Tập đầu nói về âm nhạc, còn tập 2 nói về bóng đá, nên tôi nghĩ tập 3 có lẽ sẽ nói về bức tranh văn hóa ở phía Nam, có thể mang tính giải trí và vui hơn, có thể cũng đề cập đến nền kinh tế đang phát triển của Việt Nam”.

Cây cầu kết nối với chính mình

Tên phim “Once upon a bridge in Vietnam” do François nghĩ ra và anh thực sự tâm đắc. “Khi là người nước ngoài tại Việt Nam, xa gia đình và tách biệt khỏi con người mình trước đây, đôi khi bạn không thực sự định hình rõ ràng bản sắc của mình. Vì thế, thông qua bộ phim, tôi cũng kết nối lại với chính mình. Tôi thích gì? Tôi suy nghĩ ra sao? Tôi nhìn nhận Việt Nam thế nào? Đó cũng là cách tôi chia sẻ với mọi người”.

Anh nghĩ đó còn là cơ hội để thấu hiểu về Việt Nam hiện đại, về xã hội nơi đây. Anh đã học cách quay phim, dựng phim và mọi công đoạn khác tại Việt Nam, khiến đây giống như ngôi trường lớn với anh.

Có một chuyện thú vị là sau đợt dịch COVID-19, François trở lại Pháp và thử làm một bộ phim về người Việt tại đây, nhưng dự án đó không thành. “Chẳng hiểu sao tôi thấy không còn đủ năng lượng, đam mê. Thế rồi khi quay lại Việt Nam, tôi lại tìm thấy nguồn năng lượng ấy”.

Anh hào hứng khi nhớ về thời gian làm tập phim đầu tiên, trong thời gian dịch COVID-19. Vì giãn cách, anh quyết định ở lại Việt Nam thay vì cố gắng liên hệ với Đại sứ quán để tìm chuyến bay về Pháp. Sau đó mọi thứ mở cửa trở lại.

“Mọi người rất nhiệt tình giúp đỡ tôi. Tôi ấn tượng rất tốt khi gặp nghệ sĩ violin Bùi Công Duy hay Nhạc trưởng Honna Tetsuji của Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam. Đó là những nhân vật đầu tiên mà tôi cảm nhận được nguồn năng lượng đặc biệt từ họ. Sau đó, tôi thu thập được rất nhiều câu chuyện và những kỷ niệm đẹp.

Mỗi lần ra khỏi Hà Nội tôi lại có một chuyến phiêu lưu nhỏ. Tôi ghi lại được những câu chuyện đầy kỳ diệu, như cảnh ngôi làng nhỏ nơi người dân chơi đàn violin, hay khi tôi quay phim về đội bóng người thiểu số ở Quảng Ninh, hoặc chuyến đi Yên Bái để ghi hình một lễ hội âm nhạc...”

Tố chất nghệ sĩ đôi khi khiến François bị “lạc” trong chính dự án của mình, trước khi tự nhắc nhở bản thân trở lại cách tiếp cận mang tính chuyên nghiệp hơn của một người làm phim thay vì một du khách.

Ký ức bất tận về bà nội luôn bên cạnh

Ông bà ngoại François đã qua đời, ông nội mất khi anh còn rất nhỏ nên bà nội (tên bà là Therese Nguyễn Thị Koan) là người thân mà anh dành nhiều thời gian gắn bó mỗi dịp Giáng sinh, nghỉ hè... Bà sống ở miền Nam nước Pháp, còn anh sống gần Paris (ở Fontainebleau), nhưng thường xuyên được tới thăm bà hoặc bà đến với gia đình anh vào mùa đông.

Trong ký ức của François, bà nội là người rất thanh lịch, vóc dáng nhỏ nhắn, lúc nào cũng mỉm cười, vui vẻ, yêu đời, luôn quan tâm chăm sóc mọi người và có cái nhìn tích cực về mọi việc. Bà nấu ăn rất ngon, không chỉ các món Việt mà món Pháp. “Tôi nhớ món yêu thích là xôi thịt kho tàu, hay món gỏi cuốn mà tôi có thể tự tay làm, từng làm cùng bà. Tôi cũng thường chơi bài cùng bà nữa”.

François và bà cũng gắn bó qua cây đàn piano. “Bà rất yêu âm nhạc và vô cùng tự hào khi thấy tôi chơi đàn piano, bởi với bà, piano là đỉnh cao của nghệ thuật. Bà từng đến dự vài buổi biểu diễn của tôi, lúc nào cũng muốn khoe với bạn bè rằng tôi biết chơi đàn. Hình như hầu hết các bậc phụ huynh châu Á đều vô cùng tự hào khi con cái mình biết chơi một loại nhạc cụ nào đó”.

Bà nội François có lẽ là người Hải Phòng. Cha của bà mất sớm, nên bà sống với chú ruột từ lúc mới chỉ mới ba, bốn tuổi. Người chú làm việc cho một công ty Pháp, gia đình có điều kiện khá giả. Bà từng theo học tại một trường Công giáo ở Đà Lạt, rồi làm việc cho Hội Chữ thập đỏ ở Sài Gòn, trước khi sang Pháp vào năm 1954.

Khi bà còn sống, François và bà từng nghĩ đến việc thăm lại những nơi ngày xưa bà từng đến. Bà giữ lại rất nhiều bức ảnh chụp khi còn ở Việt Nam. François số hóa tất cả những bức ảnh này, giúp anh hình dung rõ hơn về cuộc sống của bà hồi đó.

“Đôi khi, tôi cũng nhớ về bà thông qua những bản nhạc mà tôi sử dụng trong bộ phim. Ngoài ra, ở nhà bà cũng có một số món đồ mang từ Việt Nam về”.

Bà luôn nhớ đến những điều tốt đẹp về Việt Nam. Bà đã có dịp quay lại Việt Nam cùng ông nội anh và thực sự thích những chuyến đi đó.

Những kỷ niệm về bà nội với François luôn vô cùng thân thương. Bà cùng anh ngắm nhìn những đàn chim và chỉ cho anh biết tên các loài chim khác nhau, thường đưa anh đi tham quan các bảo tàng và giúp anh biết thêm nhiều kiến thức.

Hiện François sống ở Việt Nam, có một công việc ổn định và sắp kết hôn với một cô gái Việt sau 3 năm yêu nhau. Anh cũng đang học tiếng Việt để có thể tự phỏng vấn nhân vật và trò chuyện thoải mái hơn với mọi người xung quanh. “Tôi nghĩ bây giờ tôi không còn nghi ngờ gì về lựa chọn của mình nữa”.

Anh cũng gửi bộ phim “Ngày xưa có một nhịp cầu tại Việt Nam 2” đến Liên hoan phim Hà Nội (HANIFF2026, sẽ diễn ra vào cuối năm nay). François Bibonne hy vọng bộ phim sẽ được chọn để giới thiệu đến đông đảo công chúng.