Châu Âu phát triển lá chắn tên lửa từ đạn S-300 Liên Xô

Nền tảng của dự án Freya

Ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine vừa công bố tên lửa đánh chặn đạn đạo FP-7, được kỳ vọng sẽ trở thành thành phần chủ lực của hệ thống phòng thủ tên lửa Freya do Ukraine và các đối tác châu Âu cùng phát triển.

Dự án được xem là một trong những chương trình phòng thủ tên lửa tham vọng nhất tại châu Âu kể từ sau Chiến tranh Lạnh, xuất hiện trong bối cảnh nhiều quốc gia thuộc “Liên minh tự nguyện” (Coalition of the Willing) tuyên bố thành lập một liên minh mới, nhằm xây dựng mạng lưới phòng thủ trước các mối đe dọa tên lửa đạn đạo với chi phí hợp lý.

Điều đáng chú ý là FP-7 không phải thiết kế hoàn toàn mới. Theo phía Ukraine, tên lửa này được phát triển trên cơ sở 5V55 - loại đạn phòng không từng trang bị cho tổ hợp S-300P do Liên Xô phát triển từ thập niên 1970.

Trong thời Liên Xô, nhà máy Vizar tại Ukraine từng tham gia sản xuất dòng tên lửa 5V55, giúp nước này duy trì năng lực công nghiệp và kinh nghiệm đối với thiết kế gốc.

Theo đơn vị phát triển, FP-7 đã được nâng cấp đáng kể về động cơ, hệ thống dẫn đường và điều khiển, cho phép đạt tầm đánh chặn trên 150 km. Tên lửa cũng được cho là đã hoàn thành chuyến bay thử nghiệm có điều khiển đầu tiên.

Đặt cạnh Patriot và Arrow 3

Tên lửa 5V55 nguyên bản được phát triển cho hệ thống S-300P, sử dụng công nghệ phóng thẳng đứng kiểu “phóng nguội” (cold launch) - giải pháp sau này trở thành đặc trưng của nhiều hệ thống phòng không Nga.

Phiên bản cải tiến 5V55RM đạt tầm bắn khoảng 90 km và được tăng cường khả năng chống chế áp điện tử. Trong khi đó, FP-7 được cho là đã mở rộng đáng kể tầm hoạt động so với thiết kế ban đầu.

Dù vậy, các chuyên gia nhận định FP-7 vẫn còn khoảng cách khá xa so với những tên lửa đánh chặn hiện đại nhất của Nga. Chẳng hạn, tên lửa 40N6 thuộc tổ hợp S-400 có tốc độ tối đa khoảng Mach 14 và tầm đánh chặn tới 400 km, còn các tên lửa 77N6-N và 77N6-N1 của S-500 được thiết kế cho nhiệm vụ phòng thủ tên lửa đạn đạo với tầm hoạt động khoảng 600 km.

Theo các nhà phân tích, việc châu Âu lựa chọn phát triển FP-7 phản ánh thực tế rằng khu vực này vẫn phụ thuộc đáng kể vào công nghệ phòng thủ tên lửa từ bên ngoài.

Hiện nay, nhiều quốc gia châu Âu vẫn sử dụng hoặc mua các hệ thống như Patriot của Mỹ, Arrow 3 của Israel hay David’s Sling. Một số nước Đông Âu cũng tiếp tục khai thác các tổ hợp phòng không có nguồn gốc Liên Xô.

Dự án đa quốc gia

Khác với các chương trình phát triển vũ khí do một doanh nghiệp đảm nhiệm, Freya được thiết kế theo mô hình hợp tác đa quốc gia.

Theo kế hoạch, công ty quốc phòng FirePoint của Ukraine sẽ chịu trách nhiệm phát triển tên lửa đánh chặn FP-7, trong khi các đối tác châu Âu đảm nhiệm radar, hệ thống chỉ huy - điều khiển, bệ phóng, mạng liên lạc và các thành phần hỗ trợ khác.

Các nguồn tin cho biết Đức, Pháp, Anh cùng một số quốc gia châu Âu khác đã tham gia sáng kiến này.

Nếu được triển khai thành công, Freya có thể trở thành một trong những dự án hợp tác phòng thủ tên lửa quy mô lớn nhất của châu Âu trong nhiều năm qua, đồng thời đánh dấu nỗ lực giảm phụ thuộc vào các hệ thống phòng thủ nhập khẩu từ Mỹ và Israel. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của FP-7 cũng như tiến độ hoàn thiện toàn bộ hệ thống vẫn cần thêm thời gian để kiểm chứng.