Châu Á thúc đẩy 'điện sạch' nhanh hơn phương Tây trong năm 2025

Theo số liệu của tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, năm 2025, Mỹ là thị trường điện lực lớn duy nhất ghi nhận mức tăng phát thải carbon trong sản xuất điện so với cùng kỳ năm trước.

Nguyên nhân chủ yếu do sản lượng điện than tại Mỹ tăng khoảng 13%, kéo lượng phát thải khí nhà kính của ngành điện sử dụng nhiên liệu hóa thạch lên mức cao nhất trong ba năm.

Tại châu Âu, các doanh nghiệp điện lực cũng ghi nhận mức phát thải CO2 tăng so với năm 2024. Trái lại, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Việt Nam đều ghi nhận xu hướng giảm phát thải carbon trong lĩnh vực sản xuất điện bằng nhiên liệu hóa thạch.

Sản lượng điện từ nhiên liệu hóa thạch được dự báo gia tăng tại châu Á, châu Âu và Bắc Mỹ trong những tháng mùa đông, qua đó làm tăng lượng carbon của các hệ thống điện chính.

Trong đó, Mỹ nhiều khả năng vẫn là quốc gia dẫn đầu về mức phát thải carbon, khi các công ty điện lực nước này lựa chọn tăng sản lượng điện than thay vì khí tự nhiên sạch hơn, trong bối cảnh giá khí đốt tự nhiên tăng mạnh.

Bức tranh 2025

Trong khoảng 5 năm trở lại đây, tất cả các hệ thống điện lớn trên thế giới đều ghi nhận xu hướng giảm cường độ carbon, tức lượng CO2 phát thải trên mỗi kilowatt giờ (kWh) điện sản xuất.

Tuy nhiên, chỉ Trung Quốc duy trì được mức giảm liên tục từ năm 2019. Kết quả này chủ yếu đến từ việc triển khai quy mô lớn các nguồn điện sạch, giúp các doanh nghiệp điện lực giảm đáng kể sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Theo Ember, trong giai đoạn tháng 1 - 10/2025, cường độ carbon trung bình của sản xuất điện tại Trung Quốc đạt 562 gram CO2/kWh, giảm mạnh so với mức gần 670 gram CO2/kWh vào năm 2019.

Ở các thị trường lớn khác, cường độ carbon đều từng tăng ít nhất một năm kể từ 2019, do tác động tổng hợp của nhu cầu điện tăng cao, nguồn cung điện sạch chưa ổn định và những điều chỉnh chính sách năng lượng làm thay đổi cơ cấu phát điện.

Riêng trong năm 2025, Mỹ là quốc gia duy nhất ghi nhận mức tăng, với cường độ carbon trung bình đạt 383,3 gram CO2/kWh trong 10 tháng đầu năm, cao hơn mức 381,2 gram CO2/kWh cùng kỳ năm 2024.

Ngược lại, cường độ carbon trung bình của châu Âu giảm khoảng 2% so với năm trước, Ấn Độ (giảm 5%), Nhật Bản (giảm 3%) và Việt Nam (giảm 2%).

Trên thực tế, các nền kinh tế châu Á vẫn phụ thuộc vào than đá nhiều hơn đáng kể so với các hệ thống điện tại châu Âu và Bắc Mỹ. Cụ thể, khoảng 70% sản lượng điện của Ấn Độ đến từ than, Trung Quốc 55%, Việt Nam 48% và Nhật Bản khoảng 27% trong năm 2025.

Châu Âu chỉ sản xuất dưới 13% điện năng từ các nhà máy nhiệt điện than, còn tỷ lệ này tại Mỹ vào khoảng 16%. Tuy nhiên, Mỹ là thị trường điện lớn duy nhất ghi nhận sự gia tăng mạnh mẽ về tỷ trọng than đá trong tổng nguồn phát điện vào năm 2025, khiến xu hướng phát thải carbon của nước này đi ngược phần còn lại của thế giới.

Tỷ trọng điện than tại Mỹ đạt khoảng 16,1% trong năm 2025, tăng so với mức 14,6% của năm 2024, tương đương mức tăng 11% về tỷ trọng nguồn điện than.

Thực tế cho thấy, các nhà máy nhiệt điện than là nguồn đóng góp lớn nhất vào tăng trưởng nguồn cung điện của Mỹ trong năm qua, chiếm khoảng 73% mức tăng tổng sản lượng điện trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 10.

Ở các thị trường điện lớn khác, vai trò của than trong tăng trưởng nguồn cung thấp hơn nhiều, ngay cả tại Ấn Độ, nơi sản lượng điện than tăng thêm chỉ chiếm khoảng một nửa mức tăng tổng cung điện.

Xu hướng năm 2026

Tại Mỹ, việc giá khí đốt tự nhiên trung bình tăng khoảng 50% trong năm nay được xem là nguyên nhân chính khiến sản lượng điện than gia tăng, trong bối cảnh các công ty điện lực chịu áp lực kiềm chế giá điện cho người tiêu dùng.

Giá khí đốt được dự báo sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao trong mùa đông tới, do nhu cầu kỷ lục từ các nhà xuất khẩu LNG, những đối tượng có khả năng cạnh tranh trực tiếp với các doanh nghiệp điện lực trên thị trường khí đốt Mỹ.

Điều này có thể khiến sản lượng điện than tại Mỹ duy trì ở mức cao trong suốt năm 2026, kéo dài xu hướng tăng phát thải carbon.

Tại Trung Quốc và châu Âu, những khó khăn kinh tế làm suy giảm hoạt động sản xuất công nghiệp, qua đó hạn chế nhu cầu điện từ các nhà máy, ngành thép, hóa chất và các ngành tiêu thụ điện lớn khác.

Khi kinh tế các khu vực này phục hồi, nhu cầu điện từ nhiên liệu hóa thạch sẽ gia tăng, kéo theo cường độ carbon của các thị trường này tăng trở lại.

Đồng thời, sự phục hồi sản xuất và nhu cầu tại Trung Quốc cũng có thể lan tỏa sang các nền kinh tế khác ở châu Á, làm gia tăng mức phát thải carbon của toàn khu vực trong năm 2026.