Các đài phát thanh Nam Đông Âu – Bài giải trước sự suy giảm công chúng

Nếu xét về lịch sử, các đài phát thanh công của Serbia, Croatia và Slovenia đều có tuổi đời trên dưới 100 năm. Người châu Âu đã hình thành thói quen nghe đài từ lâu đời và đến nay, theo điều tra công chúng của các đài, vẫn có trên dưới 60% người dân giữ thói quen nghe đài hằng ngày.

“Dân số châu Âu đang già hóa, số lượng người nghe đài truyền thống vì vậy vẫn giữ được tỷ lệ khá cao. Tuy nhiên, giới trẻ hiện nay đã và đang xa rời chiếc radio truyền thống, vì vậy chúng tôi đã và đang triển khai nhiều cách thức để thu hút công chúng trẻ”, bà Natalia, Giám đốc Đài Slovenia, chia sẻ.

Ông Robert Šveb, Tổng Giám đốc Đài Croatia, cho rằng các đài công ở châu Âu cũng đang thảo luận sôi nổi về các giải pháp giữ chân thính giả, đặc biệt là thính giả trẻ, trước sự tấn công ngày càng mạnh mẽ của Internet và sự cạnh tranh khó lường của trí tuệ nhân tạo (AI).

Vậy, cách thức các đài công ở Đông Nam Âu giữ chân thính giả là gì?

Vẫn đầu tư đổi mới phát thanh truyền thống

Về cơ bản, châu Âu hiện nay vẫn có lượng công chúng tương đối ổn định. Thói quen nghe radio truyền thống vẫn được tiếp nối giữa các thế hệ. Cũng phải khẳng định rằng cách làm radio của các đài công châu Âu rất hiện đại, từ cách đặt vấn đề đến hình thức thể hiện.

Tuy nhiên, theo bà Zorana Bojičić, Giám đốc Đài Radio Belgrade (Đài Phát thanh - Truyền hình Serbia), các đài vẫn phải đổi mới thường xuyên. “Quan trọng nhất vẫn là thông tin thật nhanh, bình luận sâu và có nhiều sản phẩm hấp dẫn công chúng”, bà nói.

Một trong những sản phẩm đó là mô hình phòng thu Open Music Café - nơi sản xuất và phát sóng trực tiếp các chương trình âm nhạc. Open Music Café chỉ có khoảng 100 chỗ ngồi nhưng là không gian mở, cho phép công chúng tới xem và tương tác trực tiếp với những nghệ sĩ trẻ nổi tiếng của Serbia. Các chương trình được tổ chức đều đặn một tuần/số, giúp Radio Belgrade duy trì sự tương tác thường xuyên với công chúng trẻ và thính giả yêu phát thanh.

Đặc biệt, mới đây, RTV cho ra đời một chương trình phát thanh mới vào buổi sáng có tên “Jutro Je...“, kéo dài từ 6h30 đến 11h, với format đa phương tiện hiện đại, hướng tới cả thính giả truyền thống và thính giả trẻ. Chương trình gồm 4 lớp nội dung, từ tin nhanh đến phân tích, bình luận và phát triển vấn đề để trả lời câu hỏi: “Chuyện xảy ra có ảnh hưởng tới cuộc sống của tôi như thế nào?“.

Với cách thiết kế không chỉ để nghe mà còn để xem trên tất cả các nền tảng, chương trình thực sự là cú hích mới, giúp giữ chân công chúng truyền thống và tiếp cận công chúng trẻ.

Âm nhạc là kênh phát thanh được đón nghe nhiều nhất của các đài tại Châu Âu. Tất cả các đài như Serbia, Croatia và Slovenia đều có dàn nhạc giao hưởng thính phòng và nhà hát chứa được vài trăm khán giả xem biểu diễn ghi âm trực tiếp. Các kênh âm nhạc giao hưởng, thính phòng được đầu tư bài bản, và có sự tương tác mạnh mẽ của công chúng.

“Chúng tôi không chỉ sản xuất một kênh âm nhạc đơn thuần, mà thực chất đang góp phần bảo tồn và phát huy giá trị của văn hóa thông qua âm nhạc. Và rất mừng là giới trẻ rất ủng hộ”, bà Suzana Vidas Karoli - Trưởng ban Hợp tác quốc tế, Đài Slovenia khẳng định như vậy.

Đối với đài phát thanh và truyền hình Slovenia RTV đã số hóa toàn bộ kho dữ liệu và tích hợp trên một “sàn giao dịch” để tập trung tài nguyên nội dung, tái sử dụng linh hoạt giữa các loại hình chính vì vậy các studio phát thanh được kết nối toàn hệ thống dữ liệu giúp cho các chương trình phát thanh luôn có tin tức mới.

Theo ông Luka Robia, Giám đốc phòng tin, hiện kênh phát thanh đang tăng dày bản tin và cải tiến chương trình thời sự theo hướng mở để tạo điều kiện phát các bài chuyên sâu, phân tích, đánh giá... Cách cải tiến này khiến chương trình phát thanh không chỉ cập nhật tin tức mới mà còn phát triển thành những vấn đề lớn thu hút sự quan tâm của thính giả.

Với đài phát thanh Croatia (HRT), hướng đi là đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ sản xuất, nâng cao hiệu quả vận hành, đổi mới, nâng cấp hệ thống các phòng thu trực tiếp, nhằm tăng cường khả năng tương tác với công chúng và tiếng nói của người dân trên đài phát thanh.

Trong buổi làm việc, Tổng Giám đốc Robert Šveb đã nhấn mạnh việc HRT đang tiến hành làm mới các phòng thu, đặc biệt là Studio 12 và khu phức hợp tại trụ sở Prisavlje, nhằm nâng cao chất lượng sản xuất và đáp ứng chuẩn quốc tế.

Hiện các đài phát thanh khu vực Nam Đông Âu ngoài phát sóng FM đều đẩy mạnh phát thanh trên nền tảng DAB+, đây là cách phát sóng vừa tiết kiệm, vừa đạt chất lượng âm thanh cao và phủ sóng rộng. Đài Serbia và đài Slovenia cho biết mạng DAB+ của họ đạt 90% dân số, 90% khu vực và 99% đường cao tốc.

Chiếm lĩnh công chúng số không chỉ bằng nội dung

Tất cả các đài phát thanh khu vực Nam Đông Âu có mặt trên các nền tảng số từ rất sớm. Tuy nhiên, mỗi đài lại có chiến lược khác nhau.

Đài Radio Belgrade (RTS) hiện đang đẩy mạnh sản xuất podcast với nhiều nội dung chuyên biệt, phục vụ song song trên nền tảng phát thanh, truyền hình và số. Đài tận dụng cơ sở hạ tầng phát thanh vốn có, đầu tư thêm trang thiết bị kỹ thuật cho sản xuất Podcast như hệ thống đèn cảm biến tự động, phần mềm hỗ trợ sản xuất Podcast:Tricaster.

Các nội dung podcast của RTS được livestream trên nên thu hút sự chú ý của giới trẻ. Nội dung các podcast của RTS tập trung vào các chủ đề văn hóa, giáo dục, y tế, đời sống gia đình, đồng thời chuyển tải các nội dung chính trị theo hướng gần gũi, dễ tiếp cận với công chúng, đặc biệt là khán thính giả trẻ.

Đài Slovenia không thành lập bộ phận sản xuất podcast riêng nhưng vẫn có hàng trăm kênh podcast phục vụ hàng trăm nghìn người nghe. Bà Sabrina Povsic Stime phụ trách mảng này cho biết do đặc thù người nghe podcast là công chúng trẻ vì vậy RTV đã thiết lập đội làm podcast là một những người trẻ. Họ luôn lắng nghe nhu cầu của công chúng để ưu tiên các sản phẩm sản xuất riêng cho podcast đáp ứng nhu cầu của họ. Các podcast của RTV thường là podcast kể chuyện chất lượng cao với nhiều đề tài phong phú sát với cuộc sống như về phong cách sống, góc nhìn, văn hóa đương đại, xã hội, hài hước châm biếm, giải trí…

Đặc biệt việc sản xuất podcast thời sự được quan tâm đặc biệt, bộ phận sản xuất theo dõi tình hình thời sự lúc 7h sáng để chọn 1 sự kiện để phát triển thành vấn đề đẩy lên podcast lúc 8h sáng. Kênh podcast này trở thành điểm nhấn và nhận được sự quan tâm của công chúng trong đó đa phần là công chúng trẻ, vì người trẻ tham gia giao thông muộn hơn nên họ cập nhật thời sự thông qua kênh podcast này. Kênh này không đưa tin mà đi sâu vào các vấn đề chính trị,

Thực tế, việc chiếm lĩnh công chúng số của các đài Nam Đông Âu không chỉ bằng nội dung như vừa nên mà còn bằng hạ tầng nền tảng. “Muốn phát triển, các đài phải xây dựng APP riêng của mình”, chủ tịch Đài RTV, bà Natalija Gorščak đã khẳng định như vậy và nhấn mạnh “đây là điều đầu tiên phải làm khi bước chân vào sản xuất số”.

Theo bà, sở dĩ như vậy vì app riêng là một công cụ chiến lược quan trọng để phục vụ phân phối theo nhu cầu, tạo mối quan hệ với công chúng bền vững và trực tiếp hơn, tạo khả năng tương tác và tránh được những rủi ro về bản quyền… Chính vì vậy Đài đã phát triển nền tảng số RTV 365 như một hạ tầng để xây dựng công chúng số. Hiện app này trở thành dịch vụ trực tuyến có độ bao phủ lớn nhất tại Slovenia, thậm chí vượt cả Netflix về mức độ tiếp cận khán thính giả trong nước.

Với ưu thế là nền tảng công miễn phí, RTV 365 cung cấp đầy đủ tin tức, chương trình văn hóa - giáo dục, thể thao và giải trí, tạo thành một cổng thông tin truyền thông quốc gia. Chính sự đa dạng nội dung và khả năng tích hợp tòa soạn đã giúp RTV 365 duy trì vị thế dẫn đầu, đồng thời khẳng định vai trò quan trọng của truyền thông công cộng trong kỷ nguyên số. Độ phủ của RTV 365 hiện nay được đánh giá là cao hơn cả Netflix tại Slovenia, trở thành nền tảng trực tuyến phổ biến nhất đối với công chúng trong nước.

Đài Croatia tạo ứng dụng HRT radio nên thính giả có thể nghe trực tuyến tất cả các kênh phát thanh qua ứng dụng này. Số liệu thống kê cho thấy xu hướng dịch chuyển ngày càng tăng sang hình thức nghe qua nền tảng này. Chính vì vậy, mọi bài viết được đăng tải trên chuyên mục phát thanh của trang web đều bao gồm hướng dẫn công chúng cách tải ứng dụng HRT Radio về điện thoại di động và máy tính.

Đối với hoạt động sản xuất Podcast, Đài Radio Belgrade (RTS) sử dụng phần mềm TriCaster như một giải pháp sản xuất podcast hiện đại, giúp quy trình làm việc trở nên gọn nhẹ và chuyên nghiệp hơn. Nhờ tính năng này, TriCaster đã giúp Radio Belgrade biến phòng thu truyền thống thành một studio số hiện đại, tiết kiệm chi phí đầu tư thiết bị, rút ngắn thời gian sản xuất, đồng thời nâng cao chất lượng nội dung và tăng khả năng cạnh tranh trong môi trường truyền thông số. Điều quan trọng là app của RTS là một hệ sinh thái, trong đó phát triển mạnh mẽ nghe theo yêu cầu.

Từ năm 2010, RTS đã hướng dẫn người nghe đăng ký nghe podcast theo yêu cầu vì vậy công chúng luôn nhận được những sản phẩm podcast yêu thích.

Những bài học từ các Đài phát thanh truyền hình Đông Nam Âu cho thấy, dù đối mặt với những thách thức, nhưng họ đã và đang phát huy mạnh mẽ những giá trị của chuyển đổi số để tạo ra những nền tảng giúp phát thanh truyền thống đi được xa hơn, được trực quan hơn đồng thời tạo ra nhiều sản phẩm số chất lượng hướng tới các nhóm công chúng cụ thể và tạo sợi dây kết nối chặt chẽ với công chúng.

Hướng hợp tác mới với Việt Nam

Những kinh nghiệm của các đài Nam Đông Âu đã được chia sẻ với đoàn đại biểu của Đài TNVN do phó Tổng Giám đốc Phạm Mạnh Hùng dẫn đầu.

“Đài Slovenia sẵn sàng chia sẻ tin tức và các sản phẩm phát thanh, video ngắn với các bạn, với hy vọng người dân Việt Nam biết thêm về Slovenia”, Tổng Giám đốc Natalija Gorščak khẳng định. Bà cũng cho rằng, hướng hợp tác có thể sẽ theo cách thức trao đổi nội dung, chuyển giao công nghệ và trao đổi đoàn đào tạo, nghiên cứu và sản xuất nội dung.

Còn Robert Šveb - Tổng Giám đốc Đài Croatia thì cho rằng: “Người dân Croatia rất cần những thông tin về Việt Nam chính vì vậy việc trao đổi thông tin với VOV là rất khả thi. Chúng tôi mong sớm thực hiện trao đổi bản quyền khai thác nội dung, tin bài về tình hình phát triển kinh tế- xã hội, văn hóa, du lịch”.

Với bà Zorana Bojičić - Giám đốc Đài Radio Belgrade khi biết VOV chuẩn bị ra kênh âm nhạc chuyên biệt đã lập tức cung cấp cho VOV tài khoản để khai thác kho âm nhạc số rất đặc sắc của mình, đồng thời chỉ đạo xúc tiến các bước để tiến hành ký kết văn bản thỏa thuận hợp tác chính thức với VOV.