Vì sao ngày đầu năm mới lại là 1/1?

Theo các chuyên gia, lịch sử về ngày khởi đầu của một năm mới từng rất khác biệt so với những gì đang diễn ra.

Giáo sư Toán học Hannah Fry (Giáo sư nữ đầu tiên của Đại học Cambridge, London, Anh phụ trách mảng Toán học vào đời sống) hé lộ một sự thật thú vị: Xưa kia, năm mới thực chất bắt đầu vào ngày 1/3 Dương lịch.

Quyết định dời ngày đầu năm sang tháng 1 bắt nguồn từ người La Mã. Ban đầu, lịch La Mã quy ước 1 năm kéo dài từ tháng 3 đến tháng 12 và chỉ có vỏn vẹn 10 tháng. Điều này giải thích tại sao trong tiếng Anh, các tháng cuối năm lại có tiền tố "lệch" so với số thứ tự hiện tại.

Minh chứng là September (Tháng 9): Tiền tố "sept" nghĩa là thứ 7. October (Tháng 10): Tiền tố "oct" nghĩa là thứ 8. November (Tháng 11): Tiền tố "nov" nghĩa là thứ 9. December (Tháng 12): Tiền tố "dec" nghĩa là thứ 10.

Vào thời điểm đó, người La Mã hoàn toàn "ngó lơ" tháng 1 và tháng 2. Họ coi khoảng 60 ngày mùa đông là giai đoạn nằm ngoài lịch trình vì đây là thời điểm cây cối không thể đơm hoa kết trái, chẳng có vụ mùa nào để theo dõi, nên cũng chẳng cần đặt tên hay tính toán làm gì.

Phải đến khoảng năm 713 TCN, người La Mã mới bắt đầu đưa những ngày dư thừa này vào lịch, hình thành nên tháng 1 (January) và tháng 2 (February). Tuy nhiên, ngay cả khi đó, ngày đầu năm vẫn được tính là 1/3. Mọi chuyện thay đổi vào năm 153 TCN do một biến cố chính trị tại Tây Ban Nha.

Giáo sư Hannah giải thích: "Khi đó, tại Tây Ban Nha xảy ra các cuộc nổi loạn. Đế quốc La Mã cần bổ nhiệm hai vị Chấp chính quan mới để chỉ huy quân đội. Tuy nhiên, luật lệ quy định việc bổ nhiệm này chỉ được phép thực hiện vào đầu năm mới".

Lúc bấy giờ, Đế quốc La Mã phải chờ đến ngày 1/3 (thời điểm bắt đầu mùa Xuân) để bổ nhiệm. Để không phải chờ đợi thêm vài tháng trong khi tình hình chiến sự đang khẩn cấp, người La Mã đã chọn một giải pháp "lách luật" táo bạo. Họ thay vì đổi luật, quyết định đổi luôn ngày bắt đầu năm mới sang tháng 1.

Nhiều người tin rằng tháng 7 (July) và tháng 8 (August) là hai tháng được thêm vào để vinh danh Julius Caesar và người kế vị ông là Augustus. Tuy nhiên, thực tế hai tháng này đã tồn tại sẵn trong lịch cũ với tên gọi Quintilis (tháng thứ 5) và Sextilis (tháng thứ 6), sau đó mới được đổi tên để tri ân các vị hoàng đế.

Đối với câu hỏi người xưa làm gì trong khoảng thời gian "trống" từ tháng 1 đến tháng 3, các nhà nghiên cứu cho biết cuộc sống khi đó hoàn toàn xoay quanh nông nghiệp. Vào mùa đông, mọi hoạt động kinh tế gần như đóng băng.

Người dân chỉ ở trong nhà để tránh rét và tiêu thụ lương thực dự trữ, vì vậy việc đếm ngày tháng trong giai đoạn này là không cần thiết. Nếu buộc phải tính toán thời gian trong kỳ nghỉ đông đó, họ sẽ chỉ gọi đơn giản là "Những ngày trước ngày 1/3".