Trao thêm thẩm quyền xử phạt luật sư cho cấp xã: Cần hướng dẫn rõ ràng để tránh vượt quyền

Đầu tháng 4/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 109/2026/NĐ-CP, thay thế Nghị định 82/2020/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp, hành chính tư pháp, hôn nhân và gia đình, thi hành án dân sự, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã. Nghị định mới có hiệu lực từ ngày 18/5/2026.

Theo quy định mới, Chủ tịch UBND cấp xã được quyền phạt tiền đến 25 triệu đồng đối với hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp, trong đó có hoạt động luật sư.

Đáng chú ý, Chủ tịch UBND cấp xã còn có thẩm quyền đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, giấy đăng ký hành nghề theo quy định của pháp luật. Quy định này đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận, đặc biệt là giới luật sư.

Cần hướng dẫn rõ ràng để tránh vượt quyền

Đại biểu Phạm Văn Hòa, Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, cho rằng việc giao thêm thẩm quyền cho cấp xã là phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền mạnh mẽ trong quản lý nhà nước. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực đặc thù, đòi hỏi quá trình thực hiện phải có hướng dẫn cụ thể, rõ ràng và đồng bộ.

Theo ông, thực tế hiện nay nhiều Chủ tịch UBND cấp xã chưa có điều kiện tiếp cận sâu với lĩnh vực hành nghề luật sư. Vì vậy, đội ngũ cán bộ chuyên môn tham mưu, giúp việc cho Chủ tịch UBND cấp xã trong việc xử phạt, đình chỉ hoặc tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề của luật sư phải có trình độ chuyên môn cao, nắm chắc quy định pháp luật và hiểu rõ đặc thù của nghề nghiệp này.

"Luật sư là những người rất am hiểu pháp luật, làm công việc tranh tụng, phản biện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho thân chủ. Do đó, khi xử lý vi phạm liên quan đến luật sư, cán bộ tham mưu phải thực sự hiểu, thực sự nắm chắc quy định thì mới bảo đảm tính thuyết phục và đúng pháp luật", đại biểu Phạm Văn Hòa nhấn mạnh.

Ông đánh giá Nghị định 109 đã quy định khá cụ thể, rành mạch về thẩm quyền, hình thức và mức xử phạt trong từng lĩnh vực.

Tuy nhiên, việc xác định hành vi nào chỉ dừng ở mức xử phạt hành chính, hành vi nào đủ căn cứ để áp dụng hình thức đình chỉ hoạt động hoặc tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề đòi hỏi cán bộ cấp xã phải được hướng dẫn đầy đủ.

Theo đại biểu, Bộ Tư pháp và Sở Tư pháp các địa phương cần sớm ban hành hướng dẫn chi tiết, đồng thời tổ chức tập huấn để đội ngũ cán bộ cấp xã nắm vững quy định, bảo đảm việc thực thi đúng người, đúng hành vi, đúng thẩm quyền và đúng pháp luật.

"Tôi ủng hộ việc phân cấp này. Nhưng đây là vấn đề mới, chưa có tiền lệ, nên càng cần hướng dẫn rõ ràng, có tập huấn, có quy trình cụ thể. Trước khi Chủ tịch UBND cấp xã quyết định xử phạt luật sư, việc tham khảo ý kiến cơ quan chuyên môn như Sở Tư pháp là rất cần thiết để bảo đảm chặt chẽ, tránh những sai sót không đáng có", ông Hòa nêu quan điểm.

Phù hợp xu hướng phân cấp, phân quyền

Theo TS.LS Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, Nghị định 109 là một bước cụ thể hóa chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý hành chính khi mô hình chính quyền địa phương được tổ chức theo hướng tinh gọn, hiệu quả hơn.

Khi chính quyền địa phương chuyển từ mô hình ba cấp sang hai cấp, cấp xã được giao thêm nhiều nhiệm vụ và quyền hạn trong quản lý nhà nước, trong đó có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính đối với một số lĩnh vực chuyên ngành, bao gồm lĩnh vực bổ trợ tư pháp như hoạt động luật sư, công chứng.

Ông Cường cho biết, trước đây thẩm quyền cấp, thu hồi chứng chỉ hành nghề luật sư thuộc Bộ Tư pháp. Điều 17 Luật Luật sư quy định Bộ trưởng Bộ Tư pháp là người cấp chứng chỉ hành nghề luật sư; Điều 18 quy định việc thu hồi chứng chỉ này cũng thuộc thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Tư pháp trong các trường hợp luật định.

Tuy nhiên, Nghị định 109 quy định về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính. Việc Chủ tịch UBND cấp xã được quyền tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề có thời hạn là một hình thức xử phạt bổ sung, khác với việc thu hồi chứng chỉ hành nghề theo Luật Luật sư.

Cùng quan điểm, luật sư Dương Văn Phúc, Công ty Luật HMS-Huế, cho rằng Nghị định 109 quy định thẩm quyền xử phạt theo chức danh, áp dụng chung cho lĩnh vực bổ trợ tư pháp chứ không riêng nghề luật sư.

Nghị định không trao cho Chủ tịch UBND cấp xã quyền "thu hồi" chứng chỉ hành nghề luật sư, mà chỉ cho phép áp dụng hình thức "tước quyền sử dụng có thời hạn" theo Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Không phải người có thẩm quyền muốn tước chứng chỉ của ai thì tước. Chỉ khi có hành vi vi phạm pháp luật, việc xử lý mới được đặt ra và phải thực hiện đúng trình tự, đúng căn cứ pháp lý

Luật sư Đặng Văn Cường

Theo TS.LS Đặng Văn Cường, việc nhiều luật sư bày tỏ lo ngại là điều dễ hiểu bởi đây là quy định mới. Tuy nhiên, thẩm quyền chỉ là điều kiện cần; việc áp dụng trên thực tế vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt trình tự, thủ tục do pháp luật quy định.

"Không phải người có thẩm quyền muốn tước chứng chỉ của ai thì tước. Chỉ khi có hành vi vi phạm pháp luật, việc xử lý mới được đặt ra và phải thực hiện đúng trình tự, đúng căn cứ pháp lý", ông Cường nhấn mạnh.

Trong trường hợp cơ quan có thẩm quyền áp dụng sai quy định hoặc lạm quyền, người bị xử lý hoàn toàn có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Theo các chuyên gia, Nghị định 109 là bước đi phù hợp trong tiến trình phân cấp, phân quyền, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ngay từ cơ sở.

Trong giai đoạn đầu triển khai, việc phát sinh những băn khoăn hoặc cách hiểu khác nhau là điều khó tránh khỏi.

Tuy nhiên, khi có hướng dẫn đồng bộ, tập huấn đầy đủ và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, quy định mới sẽ phát huy hiệu quả, bảo đảm vừa tăng tính chủ động cho chính quyền cơ sở, vừa giữ vững nguyên tắc thượng tôn pháp luật.