Xe máy điện được kỳ vọng là lời giải quan trọng cho mục tiêu chuyển đổi xanh, nhưng thực tế cho thấy tốc độ thay thế vẫn chậm hơn mong đợi.
Theo các chuyên gia, “điểm nghẽn” không nằm ở phương tiện, mà ở hạ tầng bổ sung năng lượng. Trong bối cảnh đó, mô hình đổi pin nhanh đang mở ra một hướng đi mới, giúp xe máy điện có thêm cơ hội bứt tốc.
Áp lực ô nhiễm và bài toán 77 triệu xe máy
Theo ông Nguyễn Thạch Lân, Phó Giám đốc Công ty TNHH Thương mại & Dịch vụ Motocycles TV, Việt Nam hiện nằm trong top 3 quốc gia có số lượng xe máy nhiều nhất thế giới, với khoảng 77 triệu xe trên hơn 100 triệu dân. Đáng chú ý, trong số này có tới 50 triệu xe đã cũ, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm cao.
“Riêng tại Hà Nội và TP.HCM, ô nhiễm không khí đã ở mức báo động. Xe máy vẫn là nguồn phát thải chính, chiếm tỷ trọng lớn trong lượng bụi mịn và khí độc”, ông Lân nói. Thực trạng này khiến chuyển đổi sang xe điện không còn là câu chuyện xu hướng, mà trở thành yêu cầu cấp thiết về môi trường và sức khỏe cộng đồng.
Kẹt xe kéo dài tại nhiều trục đường trung tâm TP.HCM, nơi xe máy vẫn là nguồn phát thải gây áp lực môi trường đô thị. (Ảnh: Lương Ý)
Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi không hề đơn giản. Nhiều người dân vẫn e ngại về thời gian sạc lâu, chi phí pin, rủi ro cháy nổ và hạ tầng chưa đồng bộ. Đây cũng là những rào cản lớn khiến xe máy điện khó tạo cú bứt phá, đặc biệt với nhóm người dùng thương mại như giao hàng, chuyển phát nhanh hay tài xế công nghệ.
Theo ông Vương Quốc Triều, Giám đốc Kinh doanh Quốc tế, Công ty TNHH Điện khí Shenrui Thượng Hải, mô hình sạc truyền thống đang bộc lộ nhiều hạn chế. Thời gian sạc phổ biến từ 4-6 giờ, không phù hợp với nhu cầu vận hành cường độ cao. Ngay cả sạc nhanh cũng cần 30-60 phút, chi phí đầu tư lớn và gây áp lực lên lưới điện.
“Với mật độ xe máy cao như Việt Nam, nếu tất cả cùng sạc vào ban đêm, phụ tải đỉnh của lưới điện có thể tăng thêm khoảng 15%”, ông Triều phân tích. Trong khi đó, người dùng thương mại lại cần khả năng bổ sung năng lượng gần như tức thì để duy trì vận hành liên tục 24/7.
Chính từ thực tế này, mô hình đổi pin nhanh được xem là giải pháp đột phá. Thay vì chờ sạc, người dùng chỉ cần đổi pin đã sạc đầy trong vòng 1-3 phút, tương đương thời gian đổ xăng. Mô hình này đã được thương mại hóa thành công tại nhiều quốc gia châu Á và châu Phi, với quy mô thị trường toàn cầu dự kiến vượt 10 tỷ USD vào năm 2027.
Ông Vương Quốc Triều, Giám đốc Kinh doanh Quốc tế Shenrui (Thượng Hải), chia sẻ kinh nghiệm triển khai mô hình đổi pin xe điện.
Đổi pin nhanh, lời giải cho vận hành cường độ cao
Theo ông Vương Quốc Triều, Việt Nam là thị trường đặc biệt phù hợp với mô hình đổi pin. Mật độ xe máy đứng thứ hai thế giới, quãng đường di chuyển trung bình 30-50 km/ngày, cùng sự bùng nổ của các dịch vụ giao hàng và vận tải nhẹ tạo ra nhu cầu rất lớn về bổ sung năng lượng nhanh, chi phí thấp và độ tin cậy cao.
Với người dùng thương mại, đổi pin giúp tăng sản lượng đơn hàng trung bình khoảng 18% mỗi ngày, nhờ không phải dừng xe chờ sạc. Mô hình thuê pin cũng giúp người dùng giảm tới 40% chi phí đầu tư ban đầu, do chỉ cần mua xe không kèm pin, pin được sử dụng theo hình thức thuê và thanh toán theo nhu cầu.
Sau khi áp dụng các chính sách trợ cấp phù hợp, chi phí đầu tư một lần cho xe máy điện có thể tương đương xe chạy xăng. Đây là yếu tố quan trọng để thuyết phục người dân và doanh nghiệp chuyển đổi tự nguyện, thay vì bị áp lực bởi các mệnh lệnh hành chính.
Dù tiềm năng lớn, ông Vương Quốc Triều cũng chỉ ra 6 điểm nghẽn trong quá trình điện khí hóa giao thông tại Việt Nam. Đó là hiệu suất bổ sung năng lượng thấp, rủi ro an toàn pin cao, tiêu chuẩn pin chưa thống nhất, chi phí ban đầu còn cao, thiếu hụt hạ tầng và đặc biệt là chưa có quy chuẩn quốc gia cho mô hình đổi pin.
Trong đó, vấn đề an toàn được xem là “điểm chạm” lớn nhất với niềm tin người tiêu dùng. Theo ông Nguyễn Thạch Lân, phần lớn các vụ cháy nổ xe điện hiện nay xuất phát từ pin kém chất lượng, gia công lậu hoặc can thiệp sai kỹ thuật vào hệ thống điện.
Ông Nguyễn Thạch Lân, Phó Giám đốc Công ty Motocycles TV, trình bày giải pháp chuyển đổi xe xăng sang điện và bài toán an toàn pin tại một hội thảo vừa diễn ra tại TP.HCM
“Muốn thị trường phát triển bền vững, pin phải được sản xuất theo quy trình nghiêm ngặt, sử dụng hệ thống quản lý mạch BMS đạt chuẩn và được kiểm tra, bảo dưỡng bởi đội ngũ thợ được đào tạo bài bản”, ông Lân nhấn mạnh.
Ông Trần Thiên Lý – chuyên viên vận tải, Sở Xây dựng TP.HCM cho biết chuyển đổi xanh là chủ trương lớn, có lộ trình dài hạn, không phải phong trào nhất thời. Theo ông, rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở nguồn lực hay thói quen người dân, mà ở việc chưa hình thành được một hệ sinh thái đồng bộ.
“Muốn người dân chuyển đổi, phải đồng thời đảm bảo hạ tầng đầy đủ, cơ chế chính sách rõ ràng và có chính sách hỗ trợ trực tiếp”, ông Lý nói.
TP.HCM hiện có hơn 1.000 trụ sạc, nhưng nhu cầu thực tế cần gấp 3-4 lần con số này. Thành phố đang nghiên cứu các cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 98 để tạo đòn bẩy kinh tế, khuyến khích người dân tự nguyện chuyển sang phương tiện xanh.
Các tủ đổi pin xe điện đang được lắp đặt tại TP.HCM
Ông Huỳnh Xuân Thanh – Phó Trưởng khoa Cơ khí, Trường Cao đẳng Bách khoa Nam Sài Gòn cho rằng điện khí hóa giao thông đang là xu thế toàn cầu. Tại ASEAN, Malaysia coi xe điện là trụ cột đến năm 2030; Indonesia đặt mục tiêu 13 triệu xe máy điện; Thái Lan hướng tới 30% phương tiện sản xuất trong nước không phát thải.
Ở châu Âu, lộ trình cấm bán ô tô mới chạy xăng, dầu từ năm 2035 và việc áp thuế carbon đang tạo sức ép mạnh mẽ buộc giao thông xanh phải phát triển. Riêng Trung Quốc đã kết hợp chặt chẽ xe điện với giao thông công cộng, áp dụng “biển số xanh” và phát triển công nghệ V2G (tương tác xe - lưới điện) để cân bằng tải lưới điện.
“Những kinh nghiệm này cho thấy, xe điện chỉ thành công khi được đặt trong một hệ sinh thái hoàn chỉnh. Với Việt Nam, các giải pháp hạ tầng như đổi pin nhanh sẽ là chìa khóa để quá trình chuyển đổi diễn ra tự nhiên và bền vững”, ông Thanh nhận định.
Theo các tính toán, mỗi xe máy xăng được thay thế bằng xe máy điện có thể giúp giảm khoảng 0,5 tấn CO₂ mỗi năm. Nếu thay thế 500.000 xe, lượng khí thải giảm tương đương với việc trồng khoảng 4 triệu cây xanh.
Không chỉ dừng ở môi trường, xe máy điện và hạ tầng đổi pin còn mở ra động lực tăng trưởng kinh tế mới, kéo theo sự phát triển của các ngành pin, động cơ, điều khiển điện tử, tái chế và dịch vụ vận hành. Ước tính, cứ mỗi 10.000 trạm đổi pin có thể tạo ra khoảng 5.000 việc làm trực tiếp và gián tiếp.
Ngày 22/1, Sở Xây dựng TP.HCM ban hành văn bản hướng dẫn các sở, ngành, địa phương và doanh nghiệp triển khai lắp đặt tủ đổi pin xe máy điện trên vỉa hè.
Theo đó, tủ đổi pin phải bảo đảm khả năng dùng chung, tương thích kỹ thuật, hỗ trợ nhiều loại pin và ưu tiên áp dụng giao thức kết nối mở. Toàn bộ vị trí lắp đặt phải được cập nhật trên hệ thống thông tin giao thông để người dân thuận tiện tra cứu.
Doanh nghiệp đầu tư, vận hành phải cam kết xử lý sự cố trong vòng 2-4 giờ, lắp camera giám sát 24/7, kết nối dữ liệu từ xa để theo dõi tình trạng pin và kịp thời xử lý rủi ro. Tủ được phép bố trí trên vỉa hè, dải cây xanh, trụ điện, trụ chiếu sáng, ưu tiên khu vực gần trường học, trung tâm thương mại, khu công nghiệp; khoảng cách tối thiểu giữa các tủ là 500 m.
Việc lắp đặt phải bảo đảm an toàn giao thông, mỹ quan đô thị, không cản trở lối đi bộ và không sử dụng cho mục đích quảng cáo.
Bình luận