20 triệu người Việt đối mặt với béo phì, đa phần không nhận thức được bệnh

Nam bệnh nhân (33 tuổi, ngụ TP.HCM) đến Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM vì có vết loét ở chân kéo dài 6 tháng không lành.

Qua thăm khám bác sĩ chẩn đoán người bệnh bị suy van tĩnh mạch 2 chân do béo phì kèm nhiều bệnh như gan nhiễm mỡ nặng, men gan tăng, tăng huyết áp, hội chứng ngưng thở khi ngủ…

PGS.TS.BS Trần Quang Nam, Trưởng khoa Nội tiết, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM cho biết, bệnh nhân cao 1m70, nặng 120 kg, chỉ số BMI (chỉ số khối cơ thể) lên 45, đáng chú ý là người bệnh không hề nghĩ mình bị béo phì. Tuy nhiên, trường hợp này cho thấy béo phì ảnh hưởng lên hầu hết các cơ quan và gây hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị sớm.

“Một thực tế đáng chú ý là nhiều người béo phì không nhận thức được tình trạng của mình. Có đến 1/3 người đã được chẩn đoán béo phì nhưng không nghĩ mình mắc bệnh. Phần lớn người bệnh tự giảm cân bằng cách ăn kiêng, tập luyện hoặc tìm huấn luyện viên cá nhân, thay vì tìm đến sự hỗ trợ y tế. Chỉ khi xuất hiện biến chứng, họ mới đi khám. Điều này khiến việc điều trị trở nên khó khăn và tốn kém hơn”, bác sĩ Nam nói.

Theo bác sĩ, có nhiều nguyên nhân gây tình trạng béo phì, nhất là ở người trẻ. Một trong những nguyên nhân chính là do lối sống ít vận động, sử dụng các loại thức ăn nhanh, trà sữa, nước ngọt…

Ngoài ra, yếu tố di truyền có thể chiếm đến khoảng 50% nguy cơ. Tỷ lệ trầm cảm và rối loạn tâm lý ở người trẻ gia tăng cũng góp phần làm rối loạn hành vi ăn uống, giấc ngủ và chuyển hóa, dẫn đến tăng cân.

ThS.BS Phạm Thị Minh Châu, Bộ môn Tâm thần, trường Đại học Y Dược TP.HCM cho biết, béo phì có mối liên hệ chặt chẽ với trầm cảm. Các nghiên cứu quốc tế cho thấy khoảng 43% người trầm cảm có béo phì do rối loạn ăn uống đi kèm. Ngược lại, người béo phì có nguy cơ trầm cảm cao gấp đôi người có cân nặng bình thường.

Khi stress, nhiều người có xu hướng tìm đến thức ăn, đặc biệt là đồ ngọt hoặc thực phẩm giàu đường như socola. Những loại thực phẩm này mang lại cảm giác dễ chịu tức thời nhờ hàm lượng đường cao, nhưng về lâu dài lại làm tăng nguy cơ tăng cân. Ở trẻ em và vị thành niên, mối liên hệ giữa trầm cảm và béo phì càng đáng lưu ý, vì hậu quả có thể kéo dài suốt cuộc đời.

“Nhiều người khi có xu hướng tăng cân vẫn rất chủ quan vì cho rằng việc giảm cân không khó. Tuy nhiên, việc giảm cân quá muộn khi bệnh tiến triển nặng khiến cho việc điều trị gặp nhiều khó khăn. Hơn nữa, hầu hết người bệnh tự áp dụng các phương pháp giảm cân như nhịn ăn, uống giấm, hay mua các thuốc giảm cân thần tốc quảng cáo trên mạng thay vì tìm đến bác sĩ”, BS Châu cho biết.

Béo phì không chỉ là vấn đề thẩm mỹ mà đã được các hiệp hội y khoa trên thế giới công nhận là một bệnh mạn tính. Bệnh có thể tái phát sau giảm cân, có xu hướng tiến triển và gây nhiều biến chứng nguy hiểm.

Béo phì làm tăng nguy cơ đột quỵ, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, tăng huyết áp, bệnh mạch vành, đột quỵ, suy tim, gan nhiễm mỡ, hội chứng ngưng thở khi ngủ, thoái hóa khớp và nhiều rối loạn chuyển hóa khác. Đây cũng là yếu tố góp phần làm tăng tỷ lệ tử vong sớm, đặc biệt ở người trẻ.

Tại Việt Nam, tỷ lệ thừa cân, béo phì tăng nhanh trong vòng hai thập kỷ. Từ năm 1993 đến năm 2015, tỷ lệ này tăng từ 2% lên 15%, tức tăng gấp 7 lần chỉ trong khoảng 20 năm.

Tỷ lệ béo phì ở khu vực thành thị cao hơn nông thôn, có thể do lối sống ít vận động hơn. Người dân thành thị thường ngồi nhiều giờ ở văn phòng, ít hoạt động thể lực. Bên cạnh đó là chế độ ăn nhiều muối, nhiều tinh bột tinh chế, nước ngọt, thực phẩm chế biến sẵn, trong khi lượng rau xanh và trái cây giảm, đặc biệt ở giới trẻ.

Bác sĩ khuyến cáo, việc nâng cao nhận thức cộng đồng và đào tạo nhân viên y tế về quản lý béo phì là rất cần thiết. Người dân cần được hướng dẫn theo dõi cân nặng định kỳ, tính BMI, đo vòng eo và tìm đến tư vấn y tế sớm khi có nguy cơ. Chỉ khi cả cộng đồng và hệ thống y tế cùng hành động, chúng ta mới có thể kiểm soát hiệu quả đại dịch béo phì, bảo vệ sức khỏe hiện tại và tương lai.

Theo Liên đoàn Béo phì Thế giới (World Obesity Federation), hiện hơn 1 tỷ người đang sống chung với béo phì và ước tính sẽ có hơn 50% dân số toàn bị ảnh hưởng bởi béo phì tính đến năm 2035.

Trong khi đó, tại Việt Nam, tỷ lệ béo phì vào khoảng 19,5% dân số, tương đương khoảng 20 triệu người đang đối mặt với căn bệnh mạn tính nghiêm trọng này.

Đáng chú ý, tỷ lệ thừa cân - béo phì ở Việt Nam đang tăng khoảng 38%, thuộc mức cao nhất trong khu vực Đông Nam Á.