Tự chủ chiến lược - Bước phát triển mới trong tư duy lãnh đạo của Đảng

Trong một thế giới biến động nhanh, cạnh tranh chiến lược gay gắt và đầy bất định, câu hỏi lớn đặt ra với mỗi quốc gia không chỉ là "phát triển nhanh đến đâu", mà còn là "đứng vững bằng cách nào". Với Việt Nam, câu trả lời ấy đang được định hình rõ nét trong dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng bằng một tư duy mới mang tính bước ngoặt: Tự chủ chiến lược.

Lần đầu tiên, cụm từ "tự chủ chiến lược" được đặt ở vị trí trung tâm của chủ đề Đại hội: "Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, chung sức, đồng lòng thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030; tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, vì hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội".

Đây không chỉ là sự bổ sung về ngôn từ, mà là sự phát triển ở tầm cao mới trong tư duy lãnh đạo của Đảng, phản ánh bản lĩnh, tầm nhìn và lựa chọn con đường phát triển chủ động, độc lập, tự tin của đất nước trong giai đoạn mới.

Khẳng định khát vọng của dân tộc

Ông Tạ Văn Hạ, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đánh giá, chủ đề Đại hội XIV của Đảng có sự kế thừa và phát triển ở tầm cao mới so với chủ đề Đại hội XIII; đồng thời thể hiện rất rõ tư duy chiến lược, tầm nhìn dài hạn và khát vọng phát triển mạnh mẽ của dân tộc ta trong giai đoạn mới.

"Nếu như Đại hội XIII nhấn mạnh yêu cầu 'tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc', đặt nền móng cho ổn định và phục hồi sau những biến động lớn, thì chủ đề Đại hội XIV có bước chuyển quan trọng từ 'khơi dậy khát vọng' sang 'tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc'. Đây không chỉ là sự tiếp nối, mà thể hiện rõ sự nâng tầm về tư duy phát triển, về tâm thế và vị thế quốc gia", ông Hạ nói.

Chủ đề Đại hội XIV còn nhấn mạnh con người là trung tâm, là mục tiêu và là động lực của phát triển, với đích đến được xác định rất rõ: "vì hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc", cho thấy sự nhất quán trong tư tưởng của Đảng ta về xây dựng chủ nghĩa xã hội Việt Nam, gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân.

Đặc biệt, theo ĐBQH Tạ Văn Hạ, điểm rất mới và có chiều sâu trong dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV là việc nhấn mạnh nội dung "tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin".

Điều này phản ánh nhận thức rất rõ ràng của Đảng ta về bối cảnh thế giới hiện nay - đầy biến động, cạnh tranh chiến lược gay gắt và nhiều yếu tố khó lường; đồng thời, khẳng định bản lĩnh của Việt Nam: phát triển nhanh nhưng bền vững, hội nhập sâu rộng nhưng giữ vững độc lập, tự chủ, đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên hết.

"Việc đưa nội dung 'tự chủ chiến lược' vào dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV có ý nghĩa rất sâu sắc cả về lý luận và thực tiễn, đồng thời phản ánh một bước phát triển mới, rất quan trọng trong tư duy lãnh đạo của Đảng ta", Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội nhấn mạnh.

Tự chủ chiến lược phản ánh bước chuyển từ tư duy phòng thủ sang tư duy kiến tạo và dẫn dắt phát triển.

ĐBQH Tạ Văn Hạ

Về phương diện lý luận, ông Hạ phân tích, "tự chủ chiến lược" là sự phát triển ở tầm cao hơn của tư duy độc lập, tự chủ - một nguyên tắc xuyên suốt của cách mạng Việt Nam.

Trước đây, độc lập, tự chủ chủ yếu được nhấn mạnh trong lĩnh vực chính trị, đối ngoại và quốc phòng - an ninh, thì nay khái niệm này được mở rộng, tiếp cận một cách toàn diện, bao trùm cả kinh tế, khoa học - công nghệ, thể chế, nguồn nhân lực và năng lực quản trị quốc gia. Đây là bước bổ sung rất quan trọng, thể hiện tư duy phát triển chủ động, không lệ thuộc, không bị động trước các cú sốc bên ngoài.

Về thực tiễn, ông Hạ cho biết, khái niệm "tự chủ chiến lược" xuất phát từ chính những biến động sâu sắc của thế giới hiện nay: cạnh tranh giữa các nước lớn, đứt gãy chuỗi cung ứng, chuyển dịch công nghệ, biến đổi khí hậu, các thách thức an ninh phi truyền thống…

Trong bối cảnh đó, chỉ có nội lực mạnh, năng lực tự chủ cao và bản lĩnh chính trị vững vàng mới giúp đất nước đứng vững, ứng phó linh hoạt và tận dụng được các cơ hội phát triển.

"Quan trọng hơn, 'tự chủ chiến lược' phản ánh bước chuyển từ tư duy phòng thủ sang tư duy kiến tạo và dẫn dắt phát triển. Không phải là khép mình, mà là tự chủ để hội nhập sâu hơn, tự tin hơn; không phải là tách rời thế giới, mà là tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu với vị thế tốt nhất, hài hòa lợi ích giữa các bên.

Đảng ta đã nâng tầm hoạch định chiến lược quốc gia, biết lựa chọn con đường phù hợp với điều kiện của mình, kiên định mục tiêu xã hội chủ nghĩa nhưng linh hoạt trong phương thức phát triển", ông Tạ Văn Hạ nói.

Tinh thần cách mạng tiến công, quyết tâm không dừng lại

Cùng bàn luận, TS Nguyễn Viết Chức, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội, chỉ rõ, từ năm 1945 đến nay, dân tộc ta đã trải qua nhiều thăng trầm, từ kháng chiến, thống nhất đến đổi mới và hội nhập. Ở mỗi giai đoạn, Việt Nam đều thể hiện tinh thần tự chủ.

"Hiện nay, trong bối cảnh mới, 'tự chủ chiến lược' không chỉ là kế thừa tinh thần ấy, mà còn là yêu cầu phát triển tất yếu, khẳng định niềm tin vào trí tuệ, bản lĩnh và sức mạnh của chính mình", ông Chức nói.

"Tự chủ chiến lược", theo TS Nguyễn Viết Chức, nghĩa là tự lực, tự cường trong mọi lĩnh vực, từ dựng nước, giữ nước đến phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội; là khả năng tự quyết, tự chịu trách nhiệm, không bị chi phối, lôi kéo hay phụ thuộc vào bất kỳ liên minh nào.

Đó không chỉ là ý chí mà còn là năng lực thực tế - phải "đủ sức" trong bảo vệ Tổ quốc, trong sản xuất, thương mại, dịch vụ, nâng cao đời sống Nhân dân, bảo đảm an sinh xã hội. "Chỉ khi nào đủ khả năng tự chủ trên các phương diện ấy, chúng ta mới thật sự tự chủ chiến lược", ông Chức nhấn mạnh.

Theo ông Chức, trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, cạnh tranh gay gắt, xu hướng bảo hộ gia tăng, nhiều quốc gia đã thay đổi cách nhìn về Việt Nam - từ một nước cần được hỗ trợ sang một đối tác bình đẳng. Điều đó đòi hỏi Việt Nam phải chuẩn bị tự chủ chiến lược từ sớm, từ xa, không thể đợi đến khi "bị buộc phải tự chủ".

"Việc Đảng lựa chọn đưa vấn đề 'tự chủ chiến lược' vào dự thảo Báo cáo chính trị lần này là quyết định đúng đắn, mang tính chủ động chiến lược. Nó thể hiện tinh thần cách mạng tiến công, quyết tâm không dừng lại, không chững lại trước bất kỳ hoàn cảnh nào. Bởi nếu dừng lại, Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội hiện thực hóa khát vọng là quốc gia phát triển, hùng cường vào năm 2045", ông Chức nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Viết Chức nhấn mạnh thêm rằng, "tự chủ chiến lược" là bước khẳng định mạnh mẽ vị thế và sức mạnh nội sinh của đất nước, là nền tảng để Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới, vững vàng, tự tin và bền vững.