Một năm sau Vesak 2025, sân khấu đã được tháo dỡ, các đoàn đại biểu đã trở về nước, những tấm thẻ phụng sự viên được cất đi. Nhưng trong hộp thư của Ban tổ chức vẫn còn những lời cảm ơn; trong điện thoại của một số sinh viên vẫn còn các cuộc trò chuyện với những vị khách từng được họ tháp tùng.
Một đại lễ có thể được đo bằng số quốc gia tham dự, lượng đại biểu hay quy mô chương trình. Nhưng sức sống lâu dài còn nằm ở những mối quan hệ được hình thành và khả năng để con người tiếp tục tìm đến nhau sau lời chào tạm biệt.
Thượng tọa Thích Nhật Từ gọi đó là những nhịp tiếp nối của “cây cầu” Vesak: kết nối quốc tế, văn hóa, học thuật và tình người. Vesak vì thế không phải nhịp cầu duy nhất, mà là thời điểm nhiều nguồn lực vốn đã tồn tại cùng được nhìn thấy rõ hơn.
Sau bốn lần đăng cai Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc, Việt Nam đã tạo dựng vị trí ngày càng rõ trong mạng lưới Phật giáo quốc tế. Theo Thượng tọa Thích Nhật Từ, điều cộng đồng quốc tế ghi nhận không chỉ là quy mô tổ chức, mà còn là khả năng tạo ra không gian để nhiều truyền thống Phật giáo, học giả và tổ chức cùng trao đổi về những vấn đề chung của con người.
Các kỳ Vesak tại Việt Nam đã mở rộng nội dung từ nghi lễ sang học thuật, văn hóa, hòa bình, giáo dục, môi trường và sức khỏe tinh thần. Phật giáo qua đó không chỉ nói về đời sống nội tâm, mà còn tham gia đối thoại với thế giới đương đại.
Vesak 2025 cũng cho thấy nhiều ấn tượng lớn được tạo nên từ những chi tiết rất nhỏ: một vị khách được trao chìa khóa phòng trước khi đến khách sạn; một phái đoàn có món ăn phù hợp; một sinh viên đứng chờ ở sân bay giữa đêm khuya.
Không chi tiết nào tự thân tạo thành một tuyên bố ngoại giao. Nhưng khi được lặp lại trong trải nghiệm của hàng nghìn người, chúng hình thành cảm nhận về một Việt Nam trọng thị, thân thiện và có trách nhiệm.
Ngoài các đại lễ, Phật giáo Việt Nam còn hiện diện quốc tế qua cứu trợ nhân đạo, trao đổi tăng ni, giao lưu văn hóa, đối thoại liên tôn và các diễn đàn học thuật. Các tham luận trong bộ sách Đạo Phật với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước nhìn nhận đây là lợi thế riêng của ngoại giao tôn giáo: kết nối được xây dựng trên niềm tin, các giá trị đạo đức chung và khả năng đồng cảm.
Từ góc nhìn ấy, Vesak 2025 không phải một điểm sáng đứng riêng. Đại lễ làm cho nhiều nguồn lực cùng hiện diện: uy tín của Giáo hội, chiều sâu văn hóa, năng lực tổ chức, mạng lưới quốc tế và sự tham gia của cộng đồng.
Những tiếp nối ấy không nhất thiết xuất hiện ngay dưới dạng một chương trình lớn. Có khi đó là thư cảm ơn từ các phái đoàn, một lời mời trao đổi học thuật, một cuộc hẹn giữa các học viện Phật giáo, hoặc mối liên hệ được giữ lại giữa phụng sự viên và vị khách từng được họ đồng hành. Sau Vesak, các nhịp cầu tiếp tục tồn tại trong những kênh nhỏ như vậy, âm thầm hơn sân khấu đại lễ nhưng bền hơn một khoảnh khắc truyền thông.
Một phần quan trọng của sức mạnh mềm Phật giáo Việt Nam đang hiện diện ngoài biên giới đất nước. Ở nhiều quốc gia, chùa và hội Phật tử Việt Nam trước hết là điểm tựa tâm linh của cộng đồng xa quê. Người Việt tìm đến đó để dự Phật đản, Vu Lan, đón Tết, nghe pháp hoặc đơn giản là được nói tiếng mẹ đẻ trong một không gian quen thuộc.
Nhưng khi một ngôi chùa mở cửa với cộng đồng sở tại, tổ chức khóa tu, hoạt động từ thiện, lớp học văn hóa hoặc những ngày lễ có sự tham dự của người bản địa, nơi ấy không còn chỉ là mái nhà của người Việt xa quê. Nó trở thành một điểm tiếp xúc văn hóa, nơi người ngoài Việt Nam có thể cảm nhận đất nước này qua đời sống tu học, bữa cơm chay, tiếng chuông chùa và cách người Việt ứng xử với cộng đồng chung quanh.
Một ví dụ cụ thể được Đại sứ Sri Lanka tại Việt Nam Poshitha Perera nhắc đến là chùa Trúc Lâm ở Ambakotte. Theo ông, ngôi chùa Việt Nam này đã hòa nhập tốt với cộng đồng địa phương; trẻ em trong khu vực có thể nói tiếng Việt, còn nhà chùa tích cực hỗ trợ người dân chung quanh. Trong một đợt bão lớn gần đây, nhiều khoản hỗ trợ được chuyển thông qua Giáo hội Phật giáo Việt Nam và phân phát tới người dân qua ngôi chùa này.
Từ một điểm tựa tâm linh của người Việt xa quê, chùa Trúc Lâm trở thành cánh cửa để xã hội sở tại tiếp xúc với văn hóa Việt Nam. Ở đó, tiếng Việt, bữa cơm chay, sự trợ giúp lúc khó khăn và đời sống tu học cùng tạo nên một hình ảnh gần gũi về Việt Nam: không xa lạ, không chỉ hiện diện trong các chuyến thăm chính thức, mà có mặt trong đời sống thường ngày của một cộng đồng.
Những nhịp cầu như vậy thường không ồn ào. Chúng được xây bằng các mối quan hệ lâu dài, bằng sự tin cậy tích lũy qua từng khóa lễ, từng hoạt động thiện nguyện, từng lần người dân địa phương bước vào chùa và gặp một Việt Nam cụ thể hơn những gì họ biết qua truyền thông hay ngoại giao chính thức.
Vesak 2025 bổ sung vào mạng lưới ấy một thế hệ người trẻ có trải nghiệm quốc tế. Hàng nghìn sinh viên và tăng ni trẻ được tiếp xúc trực tiếp với các phái đoàn, học cách ứng xử trong môi trường đa văn hóa và ý thức rõ hơn về hình ảnh đất nước qua hành động của mình.
Những mối quan hệ ấy có thể chưa lập tức trở thành chương trình hợp tác. Nhưng kinh nghiệm làm việc, khả năng nhìn vấn đề từ góc độ của người nước ngoài và sự tự tin trong giao tiếp quốc tế đã trở thành vốn sống của mỗi người.
Sau Vesak 2025, điều còn lại không chỉ nằm trong ảnh lưu niệm hay những bản tổng kết. Nó tiếp tục trong các cuộc trao đổi giữa học giả, trong hành trình du học của tăng ni trẻ, trong những hoạt động nhân đạo xuyên biên giới và trong các mối liên hệ được giữ lại sau đại lễ. Vesak không tạo ra các nhịp cầu ấy từ con số không; đại lễ chỉ làm chúng hiện lên rõ hơn trước bạn bè quốc tế.
Trong quan hệ Việt Nam - Sri Lanka, Phật giáo đang tiếp tục mở thêm những kênh kết nối mới. Đại sứ Sri Lanka tại Việt Nam Poshitha Perera cho rằng hai nước còn nhiều dư địa hợp tác về du lịch văn hóa, giáo dục, bảo tồn di sản, khoa học và công nghệ. Ông đặc biệt chú ý đến sự quan tâm của giới trẻ Việt Nam với du lịch tâm linh, các khóa thiền và chương trình tu học Phật giáo; đồng thời nhận thấy thanh niên Sri Lanka cũng có xu hướng tương tự. Khi đường bay, Internet và các nền tảng giao lưu mở rộng, thế hệ trẻ hai nước có thêm không gian để gặp nhau qua Phật giáo.
Từ nền tảng ấy, ba khả năng được các chức sắc và nhà nghiên cứu nhắc đến nhiều. Trước hết là sự tiếp nối của các cuộc đối thoại. Những chủ đề tại Vesak như hòa bình, môi trường, giáo dục, đạo đức xã hội và sức khỏe tinh thần có thể mở ra nghiên cứu chung, trao đổi học giả, chương trình đào tạo hoặc hoạt động nhân đạo.
Khả năng thứ hai nằm ở nguồn nhân lực. Một thế hệ tăng ni Việt Nam đã được đào tạo tại nhiều trung tâm Phật học quốc tế, có khả năng sử dụng ngoại ngữ, nghiên cứu học thuật và tham gia các diễn đàn toàn cầu. Các tham luận đề cập việc phát triển thêm kiến thức về quan hệ quốc tế, truyền thông, công nghệ, đối thoại liên tôn và giao tiếp liên văn hóa.
Thượng tọa TS Thích Thanh Tâm trong tham luận tại Hội thảo khoa học Đạo Phật và Cách mạng Việt Nam gợi mở khả năng xây dựng chuyên ngành Quan hệ đối ngoại Phật giáo tại các học viện. Ý tưởng này cho thấy công tác đối ngoại ngày càng được nhìn nhận như một lĩnh vực cần kiến thức tổng hợp: Phật học, văn hóa, ngoại ngữ và khả năng hiểu thế giới đương đại.
Cùng với tăng ni, những sinh viên từng phụng sự Vesak cũng là một lớp nhân lực đáng chú ý. Kinh nghiệm của họ có thể tiếp tục được chia sẻ trong các hoạt động giao lưu, sự kiện quốc tế hoặc quá trình hướng dẫn thế hệ sau.
Khả năng thứ ba mở ra trên không gian số. Trong thời kỳ dịch bệnh, nhiều lễ hội, hội thảo và hoạt động Phật giáo được tổ chức trực tuyến. Các nghiên cứu gợi mở việc phát triển nội dung Phật giáo Việt Nam bằng nhiều ngôn ngữ, từ sách, phim, podcast đến thư viện và triển lãm trực tuyến.
Công nghệ có thể giúp một người ở nước ngoài tiếp cận di sản, lịch sử và đời sống Phật giáo Việt Nam mà không phải đợi đến một sự kiện lớn. Nhưng nội dung muốn đi xa còn cần độ tin cậy, cách kể phù hợp và khả năng giải thích những đặc trưng Việt Nam trong bối cảnh văn hóa khác.
Phật giáo: Cây cầu của lòng tin và thấu hiểu.
Sức mạnh mềm không phải là cách khiến người khác nghe theo mình. Đó là khả năng tạo ra sự tin cậy và đồng cảm để người khác tự nguyện tìm hiểu, tiếp tục kết nối và cùng hành động vì những giá trị chung.
Với Đại sứ Poshitha Perera, tinh thần hữu nghị Việt Nam - Sri Lanka qua Phật giáo có thể được gói trong một hình ảnh: “Đồng chí trong gian khó, đối tác trong thịnh vượng và những thiện hữu tri thức trên con đường tâm linh”. Theo ông, khái niệm Kalyana-mitta trong kinh điển Phật giáo - “thiện hữu tri thức” hay “tình bạn cao quý” - có thể được dùng để nói về quan hệ giữa hai nước.
Phật giáo Việt Nam có những nguồn lực được bồi đắp qua lịch sử: truyền thống nhập thế và đồng hành cùng dân tộc, kho tàng di sản, khả năng hòa hợp nhiều hệ phái, mạng lưới cộng đồng và tinh thần từ bi, phụng sự.
Các kỳ đại lễ Vesak giúp các nguồn lực ấy cùng xuất hiện trước thế giới trong một thời điểm đặc biệt. Nhưng phía sau ánh sáng của đại lễ là một dòng chảy đã có từ trước và vẫn đang tiếp tục: những chuyến cứu trợ, các ngôi chùa nơi đất khách, những cuộc trao đổi học thuật, lớp tăng ni có trải nghiệm quốc tế và những người trẻ ý thức rằng hành động của mình cũng góp phần tạo nên hình ảnh đất nước.
Một mùa Vesak có thể khép lại. Những nhịp cầu được dựng nên từ lòng tin vẫn có thể tiếp tục dài thêm bằng cách Phật giáo Việt Nam đã bước ra thế giới: bằng văn hóa, trách nhiệm và tình người; lặng lẽ nhưng đủ bền để tiếp tục được nhớ đến.
Bình luận 
