Những ngày giỗ

      Sắp đến ngày giỗ bà rồi. Mẹ nhắc tôi thế. Ý là để tôi sắp xếp thời gian và công việc. Trước tiên là việc gọi điện nhắc chừng  hai đứa em và cả con trai con gái tôi đang làm việc ở Sài Gòn và những vùng phụ cận nhớ sắp xếp mà về đông đủ trong ngày giỗ. Năm nay mẹ tôi đã gần tám mươi rồi, nhiều chuyện mẹ đã bắt đầu lẫn, chỉ riêng những ngày giỗ thì chẳng cần ghi sổ sách gì mà mẹ nhớ rất đầy đủ.

      Tôi nhớ lại những ngày giỗ ở quê, hồi tôi còn bé. Sắp có đám giỗ là nhà cửa sân vườn được quét dọn lau chùi chu đáo. Ngày đó gia đình tôi và họ mạc ở quây quần hết trong làng trong xã nên ngày giỗ nào cũng đông lắm. Cỗ cúng đặt chật cả một gian thờ. Mùi hương trầm nghi ngút thơm. Lúc làm lễ bác trưởng tộc mặc áo dài đọc bài văn cúng bằng giọng trầm bổng ngân nga như hát. Tất cả mọi người có mặt đều ăn mặc nghiêm túc và vái lạy rất thành kính.

      Chị em tôi theo nhau vào Nam làm việc đã trên chục năm có lẻ. Từ khi em trai kế tôi lấy vợ và mang mẹ vào thì những ngày giỗ cũng theo đó được tổ chức tại nhà cậu ấy luôn bởi việc về quê ăn giỗ thật quá xa xôi bất tiện. 

     Vậy là mỗi năm chúng tôi có đến ba ngày giỗ lớn cho ông bà nội và bố tôi. Bên chồng tôi cũng có từng ấy ngày tương tự nhưng họ hàng hầu hết ở xa nên ngày giỗ không đông đúc con cháu như bên nhà ngoại của tôi. Vả lại việc thờ cúng tuy vẫn thành tâm như vậy nhưng các bậc bề trên bên đó tôi chưa từng được biết khi còn sống nên không có những kỉ niệm để nhớ, để cảm thấy gần gũi như với những người ruột thịt của mình.

      Thường mẹ tôi không muốn chúng tôi mời bạn bè người quen, người thân ở cơ quan hay hàng xóm tới dự đám giỗ. Theo mẹ, ngày giỗ là ngày tưởng nhớ người đã khuất. Nó chỉ có ý nghĩa với người trong gia đình. Mời người ngoài vào sẽ làm loãng không khí tưởng niệm. Ngày giỗ không phải là ngày yến tiệc. Muốn mời bạn bè các con mời vào dịp khác. Bởi vậy mà những ngày giỗ, chúng tôi có nguyên không khí trang nghiêm mà thân thương của gia đình. Cỗ cúng chúng tôi cũng không chỉ có những món nấu nướng bài bản như thông thường. Chẳng hạn cúng bà tôi thường có thêm món chè xanh om thật đặc và đĩa trầu vì đó là hai “món ruột” hồi bà còn sống. Cúng ông tôi có thêm đĩa thuốc lào và nhất thiết có đĩa lạc rang. Còn cúng cha tôi thì có đĩa lòng luộc. Mẹ tôi nói người chết ăn hương ăn hoa, nghĩa là hương hoa của những món quen thuộc. Đừng cầu kì vô lí khi cúng những món sang trọng đắt tiền nhưng ông bà chưa hề biết đến. Còn tôi nghĩ rằng nhớ về người đã khuất nghĩa là nhớ tất cả thói quen của người ấy. Chỉ người trong gia đình, chỉ người ruột thịt mới có cái nhớ sâu sắc như vậy 

     Lúc mẹ con bà cháu chúng tôi chuẩn bị cỗ cúng là lúc những kỉ niệm về người đã khuất được nhớ lại đầy đủ. Con gái tôi nói đùa rằng năm nào cũng được coi lại những clip phim về ngoại và các cố qua lời kể của người lớn. Nhưng không chỉ vậy, nếu có một biểu hiện quá lố nào trong đời sống cháu con, mẹ tôi cũng không ngần ngại tìm cách góp ý chấn chỉnh. Tôi rất cám ơn mẹ vì biết các con mình sẽ thấm thía sâu sắc những bài học làm người qua những mẩu chuyện mang tính “truyền thống” mà mẹ muốn truyền dạy nhân ngày giỗ.

      Mỗi ngày thế giới càng tiến xa về phía hiện đại, nhưng tôi biết trong gia đình mình, những ngày giỗ sẽ còn mãi, cũng như còn mãi bầu không khí ấm cúng của yêu thương sum vầy thân thiết. Sau này các con, các cháu tôi có thể ở chân trời góc biển, nhưng tôi tin những ngày giỗ sẽ góp phần giúp chúng không quên nguồn cội, giúp chúng chân cứng đá mềm mà đi tới.