Khi chuyển đổi số trở thành phương thức điều hành xuyên suốt của cuộc bầu cử

Nếu như trước đây công tác bầu cử chủ yếu dựa trên phương thức quản lý truyền thống, sổ sách, giấy tờ và các quy trình thủ công, thì đến cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ số mạnh mẽ trở thành một trụ cột quan trọng trong tổ chức bầu cử.

Chuyển đổi số là phương thức điều hành xuyên suốt

Theo báo cáo của Bộ Công an, việc khai thác cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng định danh điện tử VNeID đã tạo bước đột phá trong công tác lập và quản lý danh sách cử tri.

Đến nay, 3.320/3.321 đơn vị cấp xã trên cả nước (trừ đặc khu Hoàng Sa) đã triển khai phần mềm quản lý, phân bổ hơn 78,5 triệu cử tri về các khu vực bỏ phiếu một cách chính xác, đạt tỷ lệ 99,48%.

Những con số này không chỉ cho thấy mức độ bao phủ rộng khắp của hạ tầng dữ liệu dân cư, mà còn phản ánh sự thay đổi căn bản trong phương thức quản lý: từ rà soát thủ công sang xử lý trên nền tảng dữ liệu tập trung, có khả năng cập nhật theo thời gian thực.

Nhờ đó, việc thống kê, đối chiếu và điều chỉnh thông tin cử tri được thực hiện nhanh chóng, giảm thiểu sai sót và hạn chế tình trạng trùng lặp.

Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, Chánh Văn phòng Hội đồng Bầu cử quốc gia Lê Quang Mạnh nhấn mạnh: "Chuyển đổi số đã trở thành phương thức điều hành xuyên suốt. Việc kết nối, đối chiếu danh sách cử tri với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng các nền tảng như VNeID giúp nâng cao độ chính xác, hạn chế trùng lặp hoặc sai sót thông tin".

Tuy nhiên, ông Lê Quang Mạnh cho rằng, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, còn điều cốt lõi vẫn là trách nhiệm của con người trong việc rà soát, kiểm tra và chịu trách nhiệm về từng khâu, từng nhiệm vụ. Vì vậy, cùng với việc triển khai hệ thống số, công tác tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ cho cán bộ cơ sở được đặc biệt coi trọng.

Ông Nguyễn Hải Long, Vụ trưởng Vụ Công tác đại biểu (Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội) cho biết chuyển đổi số đang được áp dụng mạnh mẽ trong nhiều quy trình bầu cử, giúp việc triển khai từ Trung ương xuống địa phương diễn ra nhanh chóng, đồng bộ.

"Ví dụ như bước đầu thực hiện người ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND đăng ký hồ sơ trực tuyến. Đây là điểm mới mà lần đầu tiên chúng ta thực hiện. Tất nhiên, bên cạnh đó vẫn có hồ sơ giấy cũng được thực hiện song song", ông Nguyễn Hải Long nói.

Theo Vụ trưởng Vụ Công tác đại biểu, nhiều thông tin quan trọng đã được công khai, minh bạch trên hệ thống cổng thông tin điện tử bầu cử. Trên trang điện tử này, cử tri có thể tra cứu danh sách ứng cử viên đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND theo từng đơn vị tỉnh, xã.

Trong ngày bầu cử, số lượng cử tri đi bỏ phiếu cũng sẽ được cập nhật theo từng giờ để Hội đồng Bầu cử quốc gia nắm bắt kịp thời tình hình bầu cử trên phạm vi cả nước, từ cấp tỉnh, cấp xã cho đến từng tổ bầu cử.

Cử tri có thể thay đổi nơi bỏ phiếu trên VNeID

Phân tích sự thay đổi của quy trình bầu cử khi ứng dụng chuyển đổi số, ông Nguyễn Hải Long cho biết có một số điểm khác biệt tác động trực tiếp tới người dân.

Ở các kỳ bầu cử trước, nếu muốn tìm hiểu về ứng viên đại biểu Quốc hội và HĐND, người dân phải đến khu vực bỏ phiếu để xem thông tin. Còn hiện nay, chỉ cần mở ứng dụng VNeID trên điện thoại, người dân có thể tiếp cận đầy đủ những thông tin này.

"Người dân có thể xem được những thông tin này bất cứ lúc nào, dù ngồi ở nhà hay ngồi trên ô tô, nếu rảnh rỗi mọi người đều xem được... tức là thông tin về kỳ bầu cử được đưa tới người dân thường xuyên, liên tục thuận lợi nhất", ông Nguyễn Hải Long nói.

Bên cạnh đó, Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (Bộ Công an) đã hỗ trợ UBND cấp xã lập danh sách cử tri trên cơ sở dữ liệu căn cước công dân. Nhờ vậy, sẽ không còn tình trạng sót cử tri hoặc trùng lặp trong danh sách, chẳng hạn như một cử tri có tên ở hai nơi cư trú khác nhau.

Đặc biệt, theo Vụ trưởng Vụ Công tác đại biểu, đối với những cử tri đi làm ăn xa hoặc có việc phải di chuyển khỏi nơi cư trú trong ngày bầu cử, họ có thể sử dụng ứng dụng VNeID để đăng ký thay đổi nơi bỏ phiếu ngay trên nền tảng này.

Chia sẻ về vấn đề này, đại biểu Quốc hội Nguyễn Quang Huân, Ủy viên Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, cho rằng so với đầu nhiệm kỳ khóa XV, hiện nay hệ sinh thái số của Việt Nam đã hoàn thiện hơn rất nhiều. Việc số hóa dữ liệu ứng viên không chỉ giúp lưu trữ thông tin hiệu quả mà còn giúp cử tri dễ dàng tra cứu mọi lúc, mọi nơi.

"Từ việc công bố danh sách cử tri đến công bố chương trình hành động, tất cả đều được công khai trên các nền tảng số. Tôi đặc biệt đánh giá cao việc công khai hóa chương trình hành động và tăng cường tương tác số. Nhờ đó, cử tri có thể đối chiếu, so sánh và thậm chí chất vấn ứng viên ngay trên không gian số", đại biểu nói.

Theo ông Nguyễn Quang Huân, những thay đổi này góp phần xóa bỏ khoảng cách địa lý, giúp quá trình lựa chọn đại biểu trở nên minh bạch, đa chiều và có chất lượng hơn so với các khóa trước.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng công nghệ chỉ là công cụ; yếu tố quyết định vẫn là năng lực quản trị số của đội ngũ cán bộ cũng như ý thức tham gia của mỗi công dân.