Điều này nhằm giúp Việt Nam giữ vững chủ động trước cạnh tranh nước lớn và rủi ro thương mại.
“Tự chủ chiến lược” - Điểm nhấn mới trong tư duy hội nhập của Đại hội XIV
Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, xung đột địa chính trị, chiến tranh thương mại và các biện pháp thuế quan mang tính “vũ khí hóa” lan rộng, Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng đã nhấn mạnh yêu cầu “giữ vững tự chủ chiến lược trong hội nhập quốc tế”.
Đây không chỉ là một nguyên tắc đối ngoại, mà còn là tư duy phát triển có ý nghĩa sống còn đối với một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam.
Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV tiếp tục khẳng định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, song điểm nhấn mới là việc đặt “tự chủ chiến lược” như một yêu cầu xuyên suốt trong tiến trình hội nhập quốc tế sâu rộng.
Tự chủ chiến lược để tăng khả năng chống chịu từ bên ngoài.
Yêu cầu này được đặt ra trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu bị phân mảnh do cạnh tranh Mỹ - Trung; Thuế quan, kiểm soát công nghệ, tiêu chuẩn xanh - carbon trở thành công cụ cạnh tranh; Nhiều quốc gia bị cuốn vào vòng xoáy “chọn bên”. Theo các chuyên gia, nếu thiếu tự chủ chiến lược, các nền kinh tế có độ mở lớn sẽ rất dễ tổn thương trước những cú sốc từ bên ngoài.
Làm rõ khái niệm này, các chuyên gia khẳng định, tự chủ chiến lược không đồng nghĩa với khép kín hay giảm hội nhập. Ngược lại, đó là khả năng chủ động lựa chọn mức độ, lĩnh vực và đối tác hội nhập, trên cơ sở lợi ích quốc gia - dân tộc, thay vì bị cuốn theo áp lực từ bên ngoài.
Về bản chất, tự chủ chiến lược là năng lực ra quyết định độc lập, thể hiện ở việc không lệ thuộc quá mức vào một thị trường hay một đối tác; không để nền kinh tế bị “bắt làm con tin” bởi chuỗi cung ứng hoặc công nghệ bên ngoài; có các phương án dự phòng khi môi trường quốc tế biến động mạnh.
“Nền kinh tế có khả năng chống chịu là cốt lõi của tự chủ chiến lược”
PGS.TS Đinh Công Hoàng, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nhà nghiên cứu phát triển kinh tế Hala Việt Nam cho biết, Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh “tự chủ chiến lược” là hoàn toàn phù hợp với bối cảnh hiện nay.
Theo PGS.TS Đinh Công Hoàng, tự chủ chiến lược không phải là đóng cửa hay biệt lập, mà theo tinh thần Nghị quyết 59, đó là khả năng quốc gia tự quyết định con đường phát triển, không bị chi phối bởi sức ép bên ngoài, đồng thời vẫn chủ động hội nhập sâu rộng.
“Tự chủ ở đây là xây dựng một nền kinh tế độc lập, có khả năng chống chịu các cú sốc như đứt gãy chuỗi cung ứng, dịch bệnh, xung đột thương mại, dựa trên nền tảng nội lực vững chắc về công nghệ và hệ thống doanh nghiệp dân tộc mạnh”, PGS.TS Đinh Công Hoàng nhấn mạnh.
Lấy ví dụ, PGS.TS Đinh Công Hoàng cho biết, khi các nước lớn gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại, thuế đối ứng hay điều tra chống lẩn tránh thuế, nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam sẽ rất dễ tổn thương nếu thiếu tự chủ chiến lược.
“Tự chủ chiến lược giúp chúng ta xây dựng một ‘bộ đệm’ để hấp thụ các cú sốc từ bên ngoài”, ông phân tích. Giải pháp cốt lõi là nâng cao hàm lượng giá trị gia tăng nội địa, thúc đẩy xuất khẩu các sản phẩm ‘Make in Vietnam’ đạt chuẩn quốc tế, thay vì chỉ xuất khẩu thô, qua đó giảm thiểu rủi ro pháp lý và thương mại.
Trước ý kiến cho rằng tự chủ chiến lược là cách để Việt Nam “không chọn bên”, PGS.TS Đinh Công Hoàng cho rằng, chính xác hơn, tự chủ chiến lược là nền tảng để Việt Nam thực hiện trường phái ngoại giao “Cây tre”: gốc vững, thân chắc, cành uyển chuyển.
“Chúng ta không chọn bên, mà chọn lợi ích quốc gia - dân tộc và chọn lẽ phải. Nhờ đó, Việt Nam có thể linh hoạt, mềm dẻo trong quan hệ với các nước lớn, đa dạng hóa thị trường, giữ vững môi trường hòa bình để phát triển”, PGS Hoàng khẳng định.
PGS. TS Đinh Công Hoàng, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.
Đa dạng hóa thị trường - bước đi cụ thể của tự chủ chiến lược
Liên quan đến đa dạng hóa thị trường nhằm tăng tính tự chủ, PGS.TS Đinh Công Hoàng cho rằng, Việt Nam cần chủ động khai phá những “miền đất hứa” mới, trong đó nổi bật là thị trường Halal và khu vực Trung Đông - được ví như “cánh cửa vàng” cho xuất khẩu.
Thị trường Halal toàn cầu có quy mô hàng nghìn tỷ USD, song thị phần của Việt Nam còn rất khiêm tốn. Để tận dụng dư địa này, cần nhanh chóng xây dựng hệ sinh thái Halal hoàn chỉnh, từ sản xuất, chứng nhận đến logistics; đồng thời thúc đẩy các FTA với các quốc gia Hồi giáo như UAE.
“Đa dạng hóa thị trường sang Trung Đông, Nam Mỹ chính là bước đi cụ thể và hiệu quả nhất của chiến lược tự chủ, giúp giảm sự phụ thuộc vào một vài thị trường truyền thống”, ông nhấn mạnh.
Theo nhiều chuyên gia, trong chiến tranh thương mại, thuế quan không chỉ là công cụ kinh tế mà còn là công cụ chính trị. Quốc gia thiếu tự chủ chiến lược rất dễ trở thành bên chịu thiệt khi các nước lớn điều chỉnh chính sách.
Thực tế cho thấy, khi Mỹ áp thuế cao với hàng hóa từ một số quốc gia, nhiều doanh nghiệp FDI dịch chuyển sang Việt Nam. Tuy nhiên, nếu Việt Nam chỉ đóng vai trò “trạm trung chuyển”, phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu, nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại, áp thuế chống lẩn tránh là rất cao.
Do đó, tự chủ chiến lược trong trường hợp này chính là yêu cầu nâng cao năng lực nội sinh, tăng tỷ lệ nội địa hóa, kiểm soát chặt chẽ xuất xứ hàng hóa.
Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng đã đặt “tự chủ chiến lược” vào trung tâm tư duy hội nhập, như một nguyên tắc chỉ đạo xuyên suốt trong bối cảnh thế giới đầy bất định. Đây không phải là sự co cụm, mà là mở cửa có kiểm soát, mở rộng hợp tác nhưng luôn giữ vững lợi ích quốc gia - dân tộc.
Trong kỷ nguyên cạnh tranh địa chính trị và chiến tranh thương mại, tự chủ chiến lược chính là “tấm khiên mềm” giúp Việt Nam hội nhập sâu rộng nhưng không bị tổn thương.
Bình luận